Roelof Bouwman Premium Corner

75 jaar VVD: al bij de oprichting ging iets heel erg mis

23 januari 2023Leestijd: 3 minuten

De oprichters van de VVD geneerden zich 75 jaar geleden voor het liberalisme, schrijft Roelof Bouwman. Is het een wonder dat VVD-premier Mark Rutte zo weinig liberale dadendrang vertoont?

Sommige mensen geloven dat de loop van de gebeurtenissen op aarde afhankelijk is van de onderlinge stand van bepaalde sterren op een bepaalde tijd. Volgens dit geloof is het onder meer mogelijk om geboren te worden onder een ‘ongunstig gesternte’.

Roelof Bouwman (1965) is historicus en journalist. Hij schrijft wekelijks over politiek, geschiedenis en media.

Zou daar ook bij de oprichting van een politieke partij sprake van kunnen zijn? Deze week precies 75 jaar geleden zag in het Amsterdamse theater Bellevue de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) het levenslicht. De omstandigheden waren allesbehalve perfect.

Streven naar zoveel mogelijk individuele vrijheid

In de tweede helft van de negentiende eeuw was het liberalisme in Nederland nog een dominante politieke stroming geweest. Na 1900 gingen katholieken, protestanten en socialisten de toon zetten. Vooral tijdens het interbellum zakte het liberalisme steeds verder weg. Totdat het een historisch dieptepunt bereikte bij de Tweede Kamerverkiezingen van 1937: de Liberale Staatspartij (LSP) haalde nog slechts 3,95 procent van de stemmen.

De collectivistische tijdgeest stond haaks op het streven van liberalen naar zoveel mogelijk individuele vrijheid. Zowel door links (de communisten voorop) als door rechts (de nationaalsocialisten voorop) werd liberalisme gekoppeld aan dikbuikige, sigarenrokende ondernemers en verfoeilijk laissez-faire-kapitalisme.

Na de Duitse bezetting bleek er weinig te zijn veranderd. In de ogen van de roomse en rode politici die nu op het Binnenhof de lakens uitdeelden, diende er niet minder maar juist méér sociaal-economische ordening te komen, met de overheid als opvoeder en opzichter.

Werd het liberale vaandel niettemin hardnekkig hooggehouden door de geestelijke nazaten van Johan Rudolph Thorbecke? Verdedigden ze hun gedachtengoed fervent tegen alle onheuse aantijgingen?

Nou nee.

Liberalisme ontbrak in de naamsaanduiding

De LSP ging in 1946 op in de Partij van de Vrijheid (PvdV). De oprichters hadden met opzet de aanduiding ‘liberalisme’ uit de partijnaam gelaten en ook in het manifest en het program van de PvdV kwam de term niet voor. Wel werd veel geschermd met het linksige begrip ‘sociale gerechtigheid’.

Laden…

Word abonnee en lees direct verder

Al vanaf € 9,- per maand leest u onbeperkt alle edities en artikelen van EW. Bekijk onze abonnementen.

Verder lezen?

U hebt momenteel geen geldig abonnement. Wilt u onbeperkt alle artikelen en edities van EW blijven lezen? Bekijk dan onze abonnementen.

Bekijk abonnementen

Er ging iets fout

Uw sessie is verlopen

Wilt u opnieuw

Premium Corner

Ingelogde abonnees van EWmagazine kunnen reageren
Bij het plaatsen van een reactie geldt een aantal voorwaarden. Klik hier voor de voorwaarden.

Reacties die anoniem worden geplaatst of met een overduidelijke schuilnaam zullen door de moderator worden verwijderd, evenals reacties die niets met het onderwerp van het artikel te maken hebben. Dit geldt evenzeer voor racistische of antisemitische reacties. De moderator handelt in opdracht van de hoofdredacteur.