Nederlandse ondernemers – of ze nu blij zijn met het Mercosur-vrijhandelsakkoord of niet – zijn eensgezind. Het uitstellen van de ratificatie van het akkoord door het Europees Parlement, levert alleen maar verliezers op.
Al sinds 1999 wordt er gesproken over een vrijhandelsdeal tussen de Europese Unie en de
Mercosur-landen Brazilië, Argentinië, Paraguay, Uruguay en (op termijn) Bolivia. Dat akkoord leek half januari na een kwart eeuw onderhandelen eindelijk gesloten, toen het werd ondertekend door alle betrokken landen en de EU.
Vervolgens stelde het Europees Parlement vier dagen later de ratificatie uit. Het parlement wil het akkoord eerst juridisch door het Europees Hof van Justitie laten toetsen, voordat het in werking treedt.
Hoewel het verdrag al wel op voorlopige basis kan worden toegepast, betekent deze onverwachte ontwikkeling dat alle Nederlandse bedrijven die met de Mercosur-deal te maken krijgen, opnieuw langer zullen moeten wachten op duidelijkheid. Waar het vrijhandelsakkoord de één kansen biedt, vormt het een existentiële bedreiging voor de ander. Toch is er sprake van consensus: uitstel is voor niemand goed, zo blijkt uit de reacties van diverse direct betrokkenen.
Marck Hage, CEO van kassenbouwer Atrium Agri
‘Het uitstel is een teleurstelling. Het voorstel dat is getekend, is inhoudelijk juist heel sterk. De komst van de deal zou voor Atrium Agri een gigantische kans creëren. Het akkoord opent de deuren van een markt met potentieel honderden miljoen consumenten. Om hun wensen te bedienen moet Zuid-Amerika lokaal voedsel produceren. Daarvoor hebben ze onze kassen nodig.
‘Ik verwacht dat ik binnen 18 maanden een operatie in het Mercosur-gebied zou kunnen opzetten. Voor een kas van 4,5 hectare leggen we ongeveer 120 miljoen neer, maar daar maken we binnen no time tientallen miljoenen omzet mee.
‘Naast het openen van een nieuwe markt biedt dit mij ook de kans om mijn portfolio verder te spreiden. Zeker met de huidige geopolitieke spanningen komt dat goed uit. Onze toekomst in Noord-Amerika wordt steeds onzekerder; dit akkoord zou voor ons dus een mooie toevoeging zijn.
‘Het ontbreekt me niet aan ambitie. Idealiter veroveren we in Zuid-Amerika natuurlijk 100 procent van het marktaandeel. Maar ik denk dat 20 tot 30 procent realistischer is.
‘De kans is wat mij betreft nog niet weg. Het is vervelend dat we moeten wachten, maar investeerders tekenen nu eenmaal niet als zaken politiek of juridisch onzeker zijn. Het heeft me eigenlijk juist aangezet om opnieuw goed naar de mogelijkheden te kijken en mijn Mercosur-netwerk aan te halen en uit te breiden.’
Roy Tomesen, eigenaar van pluimveehouderij Tomesen
‘Mijn familie zit al meer dan 100 jaar in de pluimveehouderij, maar deals zoals het Mercosur-EU-akkoord beloven ons weinig toekomstperspectief. In Europa hanteren wij hoge standaarden voor onze producten; standaarden die niet worden gewaarborgd als er massaal producten uit Zuid-Amerika worden geïmporteerd.
‘In Zuid-Amerika zetten ze kippen nog massaal in legbatterijen, hier mag dat simpelweg niet meer. Dat verbod is terecht als je het mij vraagt, maar het slaat nergens op als je vervolgens niet dezelfde eisen stelt aan geïmporteerde producten. Het hypocrisie noemen vind ik te ver gaan, maar merkwaardig is het zeker.
‘Toch zou het niet de eerste keer zijn dat het geopolitiek belang boven de boer komt te staan. We zien nu ook dat er massaal Oekraïense producten, zoals eieren, Europa binnenstromen die niet aan de EU-standaarden voldoen.
‘Voor de pluimveehouderij zou het op de korte termijn gaan om een bedreiging van verwerkte producten, niet om de eieren die je in de supermarkt ziet. Dat is ongeveer 30 procent van ons totale marktaandeel, maar ik sluit niet uit dat het uiteindelijk ook overslaat naar de eieren die in onze supermarkten liggen.
‘Het feit dat de deal nu weer is uitgesteld, lucht mij niet op. Ondernemers zet je er alleen maar klem mee, aangezien zij geen investeringsplannen kunnen maken. Ze kunnen bijvoorbeeld minder snel geld lenen van banken, omdat ook die de ontwikkelingen afwachten.
‘Wat dat betreft had ik nog liever gehad dat de deal was doorgegaan. Dan weten ondernemers waar ze aan toe zijn en kunnen ze ernaar handelen.
‘Zelf heb ik de zekerheid van een samenwerking met Albert Heijn, dat de Nederlandse oorsprong van eieren belangrijk vindt. Maar feit blijft dat mijn eieren duurder zijn om te produceren dan die in Zuid-Amerika. Op de lange termijn kun je dan niet concurreren.
Ik vind boer zijn ontzettend leuk, maar het is meer dan een hobby. Ik moet wel een boterham kunnen blijven verdienen voor mij en mijn gezin’
‘Hoewel ik nu gelukkig geen grote investeringskeuzes hoef te maken, maak ik me wel zorgen. Ik vind boer zijn ontzettend leuk, maar het is meer dan een hobby. Ik moet wel een boterham kunnen blijven verdienen voor mij en mijn gezin.’
Vincent Deenen, CEO van zaadleverancier LimGroup
‘De LimGroup onderzoekt en ontwikkelt nieuwe rassen van asperges en aardbeien. De technologie die wij ontwikkelen, staat in Zuid-Amerika echt nog in de kinderschoenen. Voor ons is het Mercosur-akkoord een gigantische kans.
‘Alleen al voor onze aardbeienzaden ontvangen wij op dit moment 52 aanvragen, ook uit Zuid-Amerika. Het probleem is dat we alleen kunnen leveren als andere technologie, zoals glastuinbouw, op een adequaat niveau is. En die heeft het vaak zwaar door de huidige hoge tarieven.
‘Wij leveren een Formule 1-auto, maar in Zuid-Amerika komen we op een gravelcircuit terecht. Door de Mercosur-deal wordt het mogelijk om dat “circuit” naar een hoger niveau te tillen met andere topspelers uit Nederland en Europa.
Wij leveren een Formule 1-auto, maar in Zuid-Amerika komen we op een gravelcircuit terecht
‘Als dat gebeurt, hopen wij ons marktaandeel in Zuid-Amerika vergelijkbaar te maken met dat in Europa. De vraag van retailers is er al, de productiekwaliteiten simpelweg nog niet.
‘Binnen 10 tot 15 jaar zouden wij grote stappen kunnen zetten. Het uitstel is niet alleen voor ons, maar voor iedereen een slechte zaak. Het maken van investeringskeuzes wordt zo lastig. Toch zetten wij voorlopig onze voorbereiding voort. Of ik het voorbereidingsdossier nou over 1 of 10 jaar uit de kast kan halen, maakt niet uit, dát het er ligt wel.’
Josephine Stellingswerf, woordvoerder van zuivelcoöperatie FrieslandCampina
‘De Europese zuivelsector heeft een duidelijk offensief belang bij dit akkoord. Wij zijn dan ook altijd voorstander geweest van de onderhandelingen.
‘Vooral de concurrentiepositie op het gebied van vlees en suiker baart begrijpelijk zorgen. Voor melkveehouders verwachten we echter geen negatieve gevolgen.
‘Wat FrieslandCampina betreft is juist nu een stabiel en toekomstbestendig handelsakkoord belangrijk, en de voortgang dus cruciaal.
‘Het geeft ondernemers duidelijkheid, versterkt de internationale positie van de Europese en Nederlandse zuivelsector en zorgt voor wederzijdse markttoegang met goede afspraken en waarborgen.’
Sigrid Hesselink, woordvoerder van Havenbedrijf Rotterdam
‘Elk jaar verwerkt de Rotterdamse haven 13,8 miljoen containers. Er moet wel heel veel gebeuren wil daarin een significante verandering komen. Onze experts verwachten een stijging van tussen de 1,5 en 9 procent van de import uit Zuid-Amerika door een EU-Mercosur-deal.
‘Het aandeel van de handel met Zuid-Amerika is klein. In totaal ontvangen we per jaar 2 miljoen gekoelde containers, daarvan is de helft import, en daarvan weer een gedeelte afkomstig uit Latijns-Amerika. Het gaat om een relatief kleine vaarstroom. Daar bovenop zou dan eventueel de stijging van 1,5 tot 9 procent komen.
‘Zelfs bij de meest extreme groei zou er weinig verschil zijn voor ons. Dat de deal wordt uitgesteld, raakt ons dan ook niet. Ik zie het niet gebeuren dat we onze strategie of investeringsplannen aanpassen aan het resultaat van deze onderhandelingen.’
Eva Gocsik, wereldwijd strateeg dierlijke eiwitten voor Rabobank
‘Het maakt niet uit welke strategie je als Europees boerenbedrijf toepast, je kunt nu eenmaal niet opboksen tegen de prijs van bijvoorbeeld Braziliaanse kip. De gevolgen zullen niet catastrofaal zijn, maar wel degelijk negatief voor de vlees- en gevogeltesector in Europa.
‘Voor de Rabobank zal de komst van een deal, uitstel of niet, door een divers portfolio weinig verschil maken. Voor sommige landbouwproducenten is het positief. Producenten van olijfolie, kaas en andere specialiteitsproducten zullen kansen krijgen. Vooral rundvlees- en gevogeltebedrijven zullen klappen krijgen.
‘Vooralsnog verwacht ik dat er netto meer waarde in de export van de EU naar de Mercosur-landen zal zijn; de EU is nu eenmaal de grotere markt.’
Klaas Johan Osinga, strategisch beleidsadviseur internationaal van ondernemersorganisatie voor boeren en tuinders LTO
‘Het is over het algemeen geen netto positief verhaal.’
‘Ondanks kansen voor bijvoorbeeld de aardappelsector verwachten vlees-, suiker- en pluimveebedrijven serieuze negatieve consequenties binnen vijf tot tien jaar na inwerkingtreding van het akkoord. ‘
‘Ik zie dat die bedrijven hun strategie nu al aanpassen aan de – voorlopig uitgestelde – komst van een Mercosur-deal. Neem bijvoorbeeld Cosun, een coöperatie van bietentelers: zij hebben de akkerbouwers gevraagd om het areaal suikerbieten dit jaar met 10 procent te verlagen.
‘Dat soort verlies is slecht voor de onafhankelijkheid van Europa. Gecombineerd met de lagere standaarden waaraan Zuid-Amerikaanse producenten moeten voldoen, verliezen Europese boeren duidelijk hun concurrentiepositie.
‘Wat mij frustreert, is de duur van de onderhandelingen. Het feit dat het sluiten van een deal zo lang duurt, betekent dat ondernemers zich in een onduidelijke positie bevinden. Dat die duidelijkheid er nu eindelijk zou komen, is één ding, maar veel belangrijker is natuurlijk een duidelijkheid die ook wenselijk is.’