Terwijl de Verenigde Staten dreigen met inname van Groenland, willen de Denen praten over een oplossing. Vijf scenario’s op een rij.
Eén ding is duidelijk in de kwestie-Groenland: het is de Amerikanen menens. Dinsdagavond 6 januari herhaalde het Witte Huis weer eens dat het verwerven van Groenland een ‘nationale veiligheidsprioriteit’ is en dat het militair geweld niet uitsluit. Een land dat geen werk maakt van zijn veiligheidsprioriteit, verzaakt. Dat zal het Amerika van Donald Trump niet snel doen.
Europees gesputter over soevereiniteit zal niet baten. In de nieuwe wereldorde kun je alleen het hoofd boven water houden als je militaire macht hebt. Maar Europa is intern verdeeld, er zijn onvoldoende wapens, onvoldoende strijdkrachten en er is onvoldoende wil om te vechten.
Geopolitiek denker Robert D. Kaplan zei een jaar geleden tegen EW: ‘Staten die niet bijdragen aan hun eigen defensie worden niet serieus genomen. In 2009 was er een geweldige Amerikaanse minister van Defensie, Robert Gates. Hij zei: “Europeanen, als jullie je defensiebudgetten niet drastisch verhogen, krijgen jullie straks een Amerikaanse leider die niet zo begripvol zal zijn als Obama.” Hij werd beleefd aangehoord en er gebeurde niets. En nu heb je dus Trump.’
Trump: ‘We hebben Groenland nodig’
En Trump is los. The Don is een jaar na zijn inauguratie tot alles in staat, ook het onbestaanbare. De Franse president Emmanuel Macron zei dinsdag 6 januari dat hij zich geen scenario kon voorstellen waarin Amerika de soevereiniteit van Groenland schendt.
‘Dat bestaat niet,’ zei hij tegen de Franse televisie. Het lijkt vooral wishful thinking. Tot afgelopen weekend bestond het ook niet dat de Amerikanen een president van een groot naburig land gevangen zouden nemen, samen met zijn echtgenote.
Zondag plaatste de Amerikaanse Katie Miller, vrouw van Trumps adviseur Stephen Miller, een bericht op sociaal medium X: een kaart van een in Amerikaanse vlag gehuld Groenland met de tekst ‘SOON’ (binnenkort) erbij.
Desgevraagd zei Trump daarna: ‘We hebben Groenland nodig vanuit het oogpunt van nationale veiligheid.’
Denen willen VS spreken over Groenland
De Deense regering heeft herhaaldelijk gesuggereerd dat de Verenigde Staten meer troepen in Groenland kunnen stationeren en nieuwe en verbeterde mijnbouwrechten kunnen krijgen. Om tegemoet te komen aan Trumps bezorgdheid over de veiligheid in het Noordpoolgebied, zeggen de Denen miljarden euro’s te willen uitgeven aan nieuwe wapens, zoals schepen en vliegtuigen.
Voor Trump is het allemaal onvoldoende. ‘Weet je wat Denemarken recent heeft gedaan om de veiligheid in Groenland te versterken? Ze hebben één extra hondenslee toegevoegd,’ zei hij zondag 4 januari.
Deense premier Frederiksen: neem Trump serieus
De Deense premier Mette Frederiksen reageerde gepikeerd: ‘Helaas denk ik dat de we de Amerikaanse president serieus moeten nemen als hij zegt dat hij Groenland wil hebben.’ En: ‘Als de Verenigde Staten ervoor kiezen om een andere NAVO-staat militair aan te vallen, dan stopt alles – inclusief de NAVO en de veiligheid die sinds de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd.’
Dan stopt alles… De leiders van Frankrijk, Duitsland, Italië, Polen, Spanje en het Verenigd Koninkrijk sloten zich dinsdag bij Frederiksen aan in een verklaring waarin zij opnieuw bevestigden dat het strategische eiland ‘aan zijn bevolking toebehoort’. Premier Dick Schoof steunde de verklaring. Het Witte Huis reageerde met de mededeling dat inzet van het Amerikaanse leger ‘altijd een optie is’.
Inmiddels hebben Denemarken en Groenland verzocht om een ontmoeting met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken en Nationaal Veiligheidsadviseur Marco Rubio. Dat schreef de Groenlandse minister van Buitenlandse Zaken, Vivian Motzfeldt, dinsdag op Facebook. Ze voegde eraan toe dat herhaalde pogingen om in 2025 gesprekken te voeren, waren mislukt.
Welke oplossingen zouden ter tafel kunnen komen bij zo’n ontmoeting?
1. Groenland wordt vrijwillig 51ste staat van Amerika
De Amerikaanse vicepresident JD Vance zei in maart 2025 tijdens een bezoek aan het gebied dat ‘de bevolking van Groenland zelfbeschikking zal krijgen’. En: ‘We hopen dat ze ervoor kiezen om samen te werken met de Verenigde Staten, omdat wij het enige land ter wereld zijn dat hun soevereiniteit en veiligheid zal respecteren.’
In theorie kunnen de 56.000 inwoners van Groenland er in een referendum voor kiezen om zich af te scheiden van Denemarken.
Groenland zou dan, indien de bevolking dat wil, als nieuwe staat aan de Verenigde Staten kunnen worden toegevoegd. Maar volgens een recente peiling is 85 procent van de Groenlanders tegen dat idee.
2. Groenland ondertekent associatieverdrag met VS
De regering-Trump zou ook kunnen verlangen dat Groenland een Compact of Free Association ondertekent, zoals die er al zijn met Micronesië, de Marshalleilanden en Palau.
In het kader van deze overeenkomsten biedt Washington essentiële diensten, bescherming en vrijhandel in ruil voor onbeperkte militaire operaties op het grondgebied van die landen.
Om dit soort overeenkomsten te sluiten met de Verenigde Staten, moet Groenland niet meer onder de jurisdictie van van Kopenhagen vallen. Een onafhankelijk Groenland is daarvoor noodzakelijk.
De Groenlanders zouden in een referendum daarvoor moeten kiezen. Daar liggen mogelijkheden voor de Verenigde Staten. In een opiniepeiling uit 2025 zei 56 procent van dat ze voor onafhankelijkheid zouden stemmen, terwijl 28 procent zei tegen te zullen stemmen.
Hoewel Groenland het initiatief kan nemen middels een referendum, is daaropvolgende goedkeuring van Denemarken essentieel om te komen tot een formele scheiding.
3. Groenland wegstrepen tegen Oekraïne
Waarom geen deal waarbij Europa steviger garanties van Trump krijgt voor Oekraïne, in ruil voor een (veel) grotere militaire rol voor de Verenigde Staten in Groenland? In de diplomatie is quid pro quo een gouden stelregel. Daarmee zal Denemarken uiteraard wel akkoord moeten gaan.
Na de bijeenkomst van de coalition of the willing met Oekraïne en de Verenigde Staten dinsdag 6 januari in Parijs, gaven de gezamenlijke partijen een verklaring uit waarin de veiligheidsgaranties nogal poreus zijn. Hoewel de Europese tekst in de kop rept van ‘robuuste garanties’, spreekt de tekst andere taal:
‘We zijn overeengekomen om bindende afspraken te maken over onze aanpak om Oekraïne te steunen en de vrede en veiligheid te herstellen als Rusland in de toekomst weer een gewapende aanval uitvoert. Deze afspraken kunnen gaan over het gebruik van militaire middelen, inlichtingen en logistieke steun, diplomatieke initiatieven en het nemen van extra sancties.’
‘Kunnen gaan’ (may include): dat klinkt nog niet erg robuust, en met Groenland als ruilmiddel is daar wellicht een wereld te winnen.
4. De Verenigde Staten kopen Groenland
Marco Rubio relativeerde maandag 5 januari volgens The Wall Street Journal dat de recente dreigementen van de regering tegen Groenland een voorbode zijn van een invasie. Het Amerikaanse doel om het eiland van Denemarken te kopen, zei de buitenlandminister en veiligheidsadviseur.
Ook in 2019 deed Trump een poging daartoe. Hij staat daarmee in een Amerikaanse traditie. Al sinds 1867 wordt er gesproken over de Amerikaanse wens of noodzaak om Groenland over te nemen. In 1946 bood Washington 100 miljoen dollar voor Groenland, in oppervlakte eenvijfde van de Verenigde Staten en de helft van de Europese Unie. Denemarken regeert al sinds 1721 over Groenland.
5. En anders: een militaire invasie
Inname van Groenland, waar de Amerikanen met Pituffik Space Base al een lucht- en ruimtemachtbasis hebben, zou een fluitje van een cent zijn voor Trump. ‘Het zou kunnen gaan om vijf helikopters, hij zou niet veel troepen nodig hebben,’ aldus een anonieme Deense politicus tegen website Politico. Het karwei zou in minder dan een half uur zijn gepiept.
Groenland heeft nauwelijks verdedigingsmiddelen. De bevolking heeft geen leger, en de Denen hebben alleen wat verouderde militaire middelen op Groenland – inclusief die hondenslee waarmee Trump de draak steekt.
Voor een bezetting van langer dan zestig dagen is wel goedkeuring van het Amerikaanse Congres vereist. De NAVO zelf kan niet reageren op een Amerikaanse inval in hoofdstad Nuuk, aangezien haar leden militaire acties unaniem moeten goedkeuren.
Is Europa bereid te vechten tegen de Verenigde Staten?
Wel zouden Europese bondgenoten troepen naar Groenland kunnen sturen. Maar ja, is Europa echt bereid om te vechten tegen de Verenigde Staten? En zo ja, waarmee en met wie?
Als Amerika besluit om Groenland gewapend in te nemen, ontstaat een paradoxale situatie. In 1951 kwamen de Verenigde Staten en Denemarken overeen dat de Amerikanen Groenland beschermen tegen aanvallen.
De enige oplossing voor Groenland
De enige oplossing voor Groenland (en voor het voortbestaan van de NAVO) ligt aan de onderhandelingstafel.
De Europese leiders, en vooral Mark Rutte namens de NAVO, moeten het op zijn ziel getrapte Denemarken, en daarmee ook Groenland, begeleiden naar de best denkbare, haalbare uitkomst die geen onherstelbare schade aanricht in het bondgenootschap.
Zo’n uitkomst zal hoe dan ook veel meer (militaire) macht en vrijheid voor de Verenigde Staten in Groenland behelzen.