De invloed van Donald Trumps tweede presidentschap is na zijn eerste jaar ook in Nederland goed voelbaar.
De dreigementen in de richting van de NAVO, de terugtrekking uit internationale verdragen en het stilleggen van Amerikaanse bijdragen aan organisaties van de Verenigde Naties leiden tot groeiende onzekerheid in Europese hoofdsteden. Trump zette de toon al op zijn eerste dag door 66 verschillende internationale organisaties te verlaten.
Later in januari 2025 nam hij nog eens drie grote besluiten door uit het klimaatakkoord van Parijs, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en UNESCO te stappen. Een jaar later beginnen deze opzeggingen echt in werking te treden.
De 69 organisaties en verdragen die Trump verlaat, gaan volgens hem in tegen de inhoudelijke lijn van de Verenigde Staten. Ze zouden te veel geld kosten en de Amerikaanse soevereiniteit en onafhankelijkheid aantasten.
Trump kiest Pittsburgh boven Parijs
Het is een bekende zet van Trump. Tijdens zijn eerste termijn als president stapte hij ook al uit het Klimaatakkoord van Parijs. Hij verklaarde daarbij: ‘Ik ben verkozen om de bevolking van Pittsburgh te vertegenwoordigen, niet die van Parijs.’
Joe Biden draaide dit in 2021 op zijn eerste dag als president terug en nam extra maatregelen om opnieuw te voldoen aan de eisen van het akkoord. Trump maakte in 2025 dat besluit en die maatregelen weer ongedaan op zijn eerste dag als president.
Ditmaal voegde hij eraan toe dat het akkoord ‘afzetterij’ is en beloofde hij dat het tijd was om te ‘boren, baby, boren’ (drill, baby, drill).
Wereld moet klimaatverandering opnieuw zonder Trump bestrijden
De Verenigde Staten verlaten het akkoord definitief op 27 januari 2026. De belangrijkste hoofdlijn is het voorkomen van 2 graden opwarming. Het voornemen om die onder de 1,5 graad te houden lijkt al niet meer mogelijk. In 2024 was de gemiddelde temperatuur voor het eerst meer dan 1,5 graad hoger dan in de tijd voor de Industriële Revolutie. Een jaar later bleef het net onder dat record.
Trump stapt behalve uit het Klimaatakkoord van Parijs ook uit de United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) en het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Hij distantieert zich volledig van onderzoek naar en maatregelen tegen klimaatverandering.
De laatste keer diende Trumps verlaten van het Klimaatakkoord juist als een verbindende factor onder de andere deelnemende staten om alsnog de doelen te halen.
Maar klimaat heeft sindsdien een steeds kleinere plaats gekregen op de politieke agenda. Bovendien zijn de wereldwijde spanningen almaar gegroeid. Het vertrek van de Verenigde Staten baart klimaatexperts niet voor niets zorgen.
Lees ook | EU overweegt ‘handelsbazooka’ tegen dwingeland Trump. Wat wordt daarmee bedoeld?
WHO moet snijden in activiteiten
Ook de WHO was een slachtoffer van Trumps eerste termijn als president. In 2020 kondigde hij aan de financiële steun voor de WHO in te trekken. Het plan werd nooit uitgevoerd doordat Biden het in 2021 annuleerde.
Trumps minister van volksgezondheid Robert F. Kennedy, jr. was een groot voorstander van het verlaten van de WHO. Hij heeft de organisatie ‘opgeblazen en stervend’ genoemd. Om vervolgens te bepleiten dat meer landen het Amerikaanse voorbeeld zouden volgen.
Dit keer heeft Trump voldoende tijd om het plan wel door te voeren. Vanaf 22 januari 2026 stappen de Verenigde Staten definitief uit de organisatie. Meteen na de aankondiging bevroor Trump al grote delen van de donaties aan de WHO. Dat heeft zware consequenties voor de organisatie: zo werd afgelopen jaar het budget voor gezondheidsnoodgevallen al met een kwart verlaagd.
Aangezien de Verenigde Staten tot nu toe de grootste geldschieter zijn van de WHO, zal het lastig worden om de Amerikaanse terugtrekking te compenseren. In totaal moet de WHO ongeveer 15 procent van de totale financiën missen, circa 1 miljard euro. Geen andere lidstaat heeft zich bereid getoond om dit gat te vullen.
Volgens een analyse van Geneva Solutions zal dat het zwaarst te merken zijn in Afrika. Een groot gedeelte van de Amerikaanse gelden komt daar terecht. In de bestrijding van ziektes als polio, de eerste hulp bij conflicten en rampen en de aanpak van nieuwe uitbraken zal drastisch moeten worden gesneden.
UNESCO en vrouwenrechtenorganisaties zonder Amerikaanse steun
Van de 66 organisaties die Trump verliet, vallen er 31 onder de VN. Ze zetten zich in voor bijvoorbeeld vrouwenrechten en het klimaat.
UNESCO, vooral bekend als beschermer van wereldwijd cultureel erfgoed, vernam via een apart persbericht dat zij zonder Amerikaanse deelname verder zal moeten vanaf 31 december 2026.
Directeur generaal Audrey Azoulay liet weten goed voorbereid zijn. Sinds 2017, toen Trump ook uit de organisatie stapte, heeft UNESCO het financiersaandeel van de Verenigde Staten teruggebracht van 40 nar 8 procent.
Sommige VN-organisaties door Trump onverwacht verlaten
Van de tot nu toe genoemde instanties werd verwacht dat Trump eruit zou stappen. Een grotere verrassing was dat bij organisaties zoals de UN Alliance of Civilizations, die zich wereldwijd bezighoudt met het bestrijden van antisemitisme. Ook onverwacht was de boycot van bijeenkomsten met het Office of the Special Representative of the Secretary-General on Violence Against Children (SRSG-VAC).
Trump verliet ook puur coördinerende organen, die niet om directe contributie vragen, zoals UN-Oceans en UN-Water.
Daardoor verliest Trump zijn stem in al deze organisaties zonder er iets voor terug te winnen. Voor geen van deze instanties heeft Trump al een exacte exitdatum genoemd.
Gevolgen van Trumps koers worden wereldwijd zichtbaar
Op het moment van schrijven heeft Trump officieel nog geen enkele internationale organisatie verlaten. Toch hebben zijn aangekondigde terugtrekkingen en het bevriezen van financiering de positie van de Verenigde Staten in internationale instituties al verzwakt.
Die verschuiving blijft niet zonder gevolgen voor de rest van de wereld. Vooral in ontwikkelingslanden en bij kwetsbare groepen worden de effecten zichtbaar. Bijvoorbeeld bij het terugschroeven van WHO-programma’s in Afrika.
Daarmee zet Trump in zijn tweede termijn de internationale samenwerking onder voortdurende druk. Organisaties die decennialang leunden op Amerikaanse steun en invloed, moeten zich voorbereiden op een toekomst waarin de Verenigde Staten geen vanzelfsprekende rol meer spelen.
Dat betekent een fundamentele breuk met de liberale wereldorde die de Verenigde Staten, in een verleden dat inmiddels ver aanvoelt, zelf hielpen opbouwen.