Vijf vragen over het Europese Anti-Coercion Instrument (ACI), anti-dwangwet in het Nederlands, die ook wel de ‘handelsbazooka’ of ‘nucleaire optie’ wordt genoemd.
1) Wat is de anti-dwangwet?
Het Anti-Coercion Instrument (ACI) is een verordening van de Europese Unie die op 27 december 2023 in werking trad en Brussel een instrument geeft om te reageren op economische dwang door derde landen. Onder dwang wordt verstaan: de Europese politiek beïnvloeden door economische druk, bijvoorbeeld via (dreigen met) importtarieven.
ACI is een defensie- en afschrikmiddel: niet bedoeld voor geschillen die onder de regels vallen van de Wereldhandelsorganisatie, maar voor situaties waarin een land handels- of investeringsbeperkingen gebruikt als politiek drukmiddel om de Europese Unie of een lidstaat te dwingen zijn beleid te veranderen.
De EU had vooral China in gedachten toen ze ruim twee jaar terug deze wetgeving aannam. In het spraakgebruik wordt ACI ook wel de ‘handelsbazooka’ genoemd, of ‘de nucleaire optie’. De inzet ontketent vrijwel zeker een handelsoorlog.
2) Kan de anti-dwangwet snel worden ingezet?
Nee, dat gaat niet zomaar. De Europese Commissie begint een onderzoek zodra zij zelf een mogelijke dwangsituatie ziet, of na een onderbouwd verzoek van een lidstaat.
De Commissie bepaalt dan of het gedrag van het derde land inderdaad is bedoeld als economisch dwangmiddel.
Is dat zo, dan legt de Commissie dit voor aan de Raad van de EU (de 27 lidstaten), die met een gekwalificeerde meerderheid moet bevestigen dat de situatie onder het instrument valt.
Dat wil zeggen: minstens 55 procent van de lidstaten (16 van de 27) stemt in én deze landen vertegenwoordigen minstens 65 procent van de EU-bevolking.
3) Stel dat die instemming is geregeld. Wat kan de EU dan uitrichten?
De EU kan veel doen. Denk aan vergeldingstarieven of andere handelstarieven, beperkingen op import of export door quota’s in te stellen of vergunningen te eisen.
Ook kan de EU bepaalde diensten en investeringen beperkingen opleggen en toegang tot openbare aanbestedingen of financiële markten bemoeilijken voor entiteiten uit het ‘dwangland’.
4) Wil de EU het ACI inzetten na de dreiging van Trump om de importtarieven te verhogen van landen die meededen aan een verkenningsmissie in Groenland?
Nou, een deel van de EU-landen wil dat. De Franse president Emmanuel Macron nam het voortouw en riep expliciet op om ACI te activeren als Trump doorzet. Ierland en andere EU-landen hebben gezegd dat ACI ‘een optie kan zijn’ als de situatie escaleert, maar dat het nog te vroeg is om het al te activeren.
5) Gaat het inderdaad over 93 miljard euro?
Klopt. De EU overweegt vergeldingstarieven op Amerikaanse goederen ter waarde van ongeveer 93 miljard euro. Het is een potentiële set van tarieven die de EU al eerder had opgesteld, en die onder meer Levi’s, Southern Comfort en Harley Davidson zou treffen.
Grosso modo gaat het in de lijst om passagiersvliegtuigen en vliegtuigonderdelen (Boeing), auto’s en auto-onderdelen, motorfietsen, machinegereedschap en grote apparatuur. Ook landbouwproducten vallen eronder: pluimvee, rundvlees, zaden, plantaardige oliën, rijst en maïs, soja en amandelen.
Bourbon whisky en andere gedistilleerde dranken staan ook op de lijst. Net als chemische producten en kunststoffen, medische instrumenten en elektronische apparatuur.
De EU kiest producten op grond van drie criteria: ze vertegenwoordigen grote exportvolumes, zijn politiek relevant of economisch gevoelig – auto’s, vliegtuigen en landbouwproducten die lobbygroepen en staten belangrijk vinden – en kunnen symmetrisch worden ingezet. Dat laatste betekent dat de overheid dezelfde tarieven hanteert als het andere land gebruikt voor zijn invoer uit dat land.