Het START-verdrag (Strategic Arms Reduction Treaty) en de voorganger SALT (Strategic Arms Limitation Talks), beperken, balanceren en verminderen sinds 1972 het aantal kernkoppen van Rusland en de Verenigde Staten.
Het laatste akkoord in deze reeks, genaamd New START, werd ondertekend in 2011 en loopt door tot 6 februari 2026. In dit akkoord werd de vermindering van het aantal kernkoppen doorgezet. Toenmalig president Obama noemde het in 2011 ‘een hoeksteen van onze relatie met Rusland’.
Deze week loopt het verdrag af, zonder perspectief op vervanging of verlenging.
Beide landen beperken zich nu nog tot minder dan 1.550 (actieve) kernkoppen, met ongeveer de helft aan operationele lanceringscapaciteiten. Dit is ongeveer 16 procent van wat beide landen hadden in de jaren tachtig.
Reserve-kernkoppen
Overigens hebben zowel Amerika als Rusland nog een groot aantal reserve-kernkoppen, wat hun gezamenlijke totaal op ongeveer 5.000 stuks brengt. Daarmee zijn de Verenigde Staten en Rusland de grootste kernmachten ter wereld.
Ter vergelijking: China heeft naar schatting ongeveer 600 kernkoppen, gevolgd door Frankrijk met 290, het Verenigd Koninkrijk met 225, en India en Pakistan met beide rond de 175. Tot slot Israël met 90 en Noord-Korea met 50 kernkoppen.
Rusland welwillend, Amerika nonchalant
De Russische president Vladimir Poetin zei in september: ‘Een volledige verwerping van de erfenis van New START zou vanuit veel gezichtspunten een ernstige en kortzichtige fout zijn.’
Vanuit Rusland kwam het verzoek om New START met een jaar te verlengen. Daar is tot nu toe geen reactie op gekomen uit het Witte Huis.
De Amerikaanse president Donald Trump is kennelijk minder overtuigd van het belang van een nieuwe deal: ‘Als het verloopt, verloopt het. Dan sluiten we gewoon een betere deal. We willen daarbij waarschijnlijk ook andere spelers gaan betrekken,’ zei hij tegen The New York Times.
Amerika weigert nieuw kernwapenakkoord zonder China
China heeft het kernkoppenarsenaal de afgelopen jaren behoorlijk uitgebreid. Tussen 2024 en 2025 kregen de Chinezen er minimaal 100 kernkoppen bij. Voor Trump, die in China de grootste geopolitieke bedreiging ziet, is dat onacceptabel.
Nadat de Verenigde Staten in 2019 uit het INF-verdrag gingen, dat nucleaire raketten met een bereik van tussen de 500 en 5.500 kilometer zou beperken, zei hij tegen de BBC: ‘We zullen China op een bepaald moment moeten betrekken (bij nucleaire verdragen).’
Woordvoerder Liu Pengyu van de Chinese ambassade in Washington toont nu weinig enthousiasme om gesprekken deel te nemen: ‘Het is niet redelijk of realistisch om China te vragen aan tafel te schuiven bij nucleaire ontwapeningsgesprekken met de VS en Rusland,’ zei hij begin januari tegen persbureau Reuters.
Pengyu voegde daaraan toe: ‘China houdt zijn nucleaire capaciteit altijd op het minimale niveau dat vereist is voor de nationale veiligheid en neemt nooit deel aan een wapenwedloop met wie dan ook.’
Betekent afloop kernwapenakkoord Rusland en Amerika een nieuwe wapenwedloop?
In een interview met RTL zei expert Paul van Hooft van de denktank RAND Europe: ‘Het is niet zo dat beide landen nu het gaspedaal intrappen en veel meer kernwapens gaan produceren, er zijn genoeg redenen om dat niet te doen.’
Trump noemde in februari 2025 de voornaamste: ‘Er is geen reden voor ons om nucleaire wapens te blijven bouwen, we hebben er nu al genoeg om de wereld vijftig tot honderd keer te verwoesten.’
Met die (angstaanjagende) redenering in gedachten, lijken Rusland en de Verenigde Staten voorlopig zoet met het moderniseren van hun bestaande arsenaal. Waarschijnlijk gaat alleen China door op de ingeslagen koers, met een verdubbeling van het aantal kernkoppen in de afgelopen tien jaar.
China wil de nucleaire macht van Rusland en de Verenigde Staten evenaren. Of dat betekent dat deze laatste twee gaan minderen of dat China verder opschaalt, maakt voor de uitkomst niet uit.
Leidt ontbreken verdrag tot escalatie tussen Rusland en Amerika?
Het ontbreken van een verdrag kan leiden tot escalatie. Zo bleef New START in stand door wederzijdse inspecties. Inlichtingenuitwisselingen zouden de afgesproken limieten moeten waarborgen.
Het verval van die regeling, plus het loslaten van de limiet op het aantal kernkopplatformen, is het echte risico.
Beide landen kunnen een groter deel van hun kernkoppen opnieuw op stand-by zetten. Bedenk daarbij dat er geen goede inschattingen zijn van het arsenaal van de ander – door gebrek aan inlichtingen – en het ijs lijkt net zo glad als vóór 1972.