Europa hoorde op de Veiligheidsconferentie in München wat het wilde horen. Amerika blijft een bondgenoot, de geschiedenis verbindt ons en door samen te werken ligt een eeuw van welvaart in het verschiet. Maar wie beter luisterde naar de woorden van Marco Rubio op zaterdag 14 februari, hoorde meer: een waarschuwing.
In tegenstelling tot de harde toon van vicepresident JD Vance een jaar eerder op diezelfde conferentie in München, nam Rubio eerst de tijd om uitvoerig te spreken over de onbreekbare band tussen Europa en de Verenigde Staten. Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen noemde de woorden van Rubio ‘erg geruststellend’.
Amerika moedigt Europese grootsheid aan
Maar de conservatieve Amerikanen kwamen niet met een draai of verrassing, maar met dezelfde visie, verpakt in een andere toon. In de Verenigde Staten van president Donald Trump wordt Europese betrouwbaarheid steeds minder bepaald aan de hand van defensie-uitgaven en economische samenwerking, en steeds meer op basis van cultuur, migratie en religie. Dat zet de trans-Atlantische verhouding op een nieuw, ideologisch spoor. De Amerikanen spreken samengevat zelfs van het ‘verval van Europese grootheid’.
Het bevorderen van deze Europese grootsheid kreeg een eigen hoofdstuk in de nationale veiligheidsstrategie van Trump. Deze kwam in november 2025 naar buiten en vormt de hoofdlijn van het Amerikaanse buitenlandbeleid.
Volgens dit document gaan Europese problemen verder dan een stagnerende economie of een te klein leger. Het fundamentele probleem is ‘de uitwissing van beschaving’, vooral door migratie. Volgens de veiligheidsstrategie kunnen, met de huidige koers, de Europese waarden die onze beschaving vormen binnen twintig jaar weggevaagd zijn.
Dat maakt Europa in Amerikaanse ogen een onbetrouwbare partner. In München gaf zowel Vance als Rubio antwoord op de vraag welke waarden Europa in Amerikaanse ogen moet beschermen.
Rubio zoekt het gedeelde culturele verleden op
‘Wij willen bondgenoten die trots zijn op hun cultuur en erfgoed, die begrijpen dat wij erfgenamen zijn van dezelfde grote beschaving,’ zei Rubio op de veiligheidsbijeenkomst.
Daaraan voegde hij toe: ‘Een grote beschaving die alle reden heeft om trots te zijn op haar geschiedenis.’ Hij gaf per land weinig voorbeelden, maar zijn uitspraken lijken op die van Europese nationalistische en patriottische partijen, zoals de PVV.
Vooral door die trots te hervinden, zal Europa volgens de Verenigde Staten ook buitenlandse bedreigingen beter kunnen weren. Een bijkomend voordeel is in de ogen van Rubio dat Europa zich daarna ook geen zorgen meer hoeft te maken over nationale identiteit.
Op bijna nederige toon vertelde Rubio hoe Duitse boeren het Amerikaanse Middenwesten vormgaven en hoe de Britten verantwoordelijk zijn voor de taal en het leggen van de politieke basis van de Verenigde Staten. De buitenlandminister noemde zelfs dat New York eens New Amsterdam heette.
Kortom, volgens Rubio danken de Verenigde Staten hun karakter aan de krachtige identiteiten van Europese migranten. Het zijn volgens hem die sterke identiteiten die hoe dan ook moeten worden beschermd. De Verenigde Staten zijn trots op die historische erfenis, dat mag Europa volgens Rubio ook best zijn.
Die waarden worden volgens Rubio en Vance uitgewist door massamigratie. Rubio benadrukte dit met de woorden: ‘Massamigratie is geen marginaal probleem van geringe betekenis. Het was en blijft een crisis die samenlevingen in het hele Westen transformeert en destabiliseert.’
Het christendom als verwaarloosde Europese waarde
Hoewel minder expliciet benoemd, verwijst Trumps regering ook naar het christendom dat sterk in verval zou zijn geraakt in Europa. Rubio doet dit indirect en positief, door grootse Europese bouwwerken als de Sixtijnse Kapel in Rome en de Dom van Keulen aan te halen, die volgens hem getuigen van toewijding aan God.
Vance was een stuk kritischer en directer. Hij noemde de arrestatie van een christelijke activist in Zweden die een koran had verbrand als voorbeeld van Europese censuur. Ook de arrestatie van een biddende man in de buurt van een abortuskliniek in Groot-Brittannië kwam naar voren.
De rol die het christendom speelt in het beschermen van de Europese cultuur, noemen Rubio en Vance niet. Maar hun speeches illustreren wel het toenemende belang van het christendom in het Amerikaanse landsbestuur.
Zie ook de manier waarop Trumps administratie wereldwijd opkomt voor christenen. Zo dreigde Trump met bombardementen op Nigeria als islamistische milities daar doorgaan met het vermoorden van christenen. Ook beloofde Trump om de Afrikaners te steunen. Deze witte en voornamelijk christelijke bevolkingsgroep in Zuid-Afrika is volgens hem het slachtoffer van racisme.
Trump bemoeit zich nog niet direct met de Europese religieuze demografie. Toch is de invloed van het christendom op Amerikaans beleid toegenomen. En dat is nergens beter te zien dan in de Verenigde Staten zelf.
Het christendom is sinds de jaren vijftig in verval in de Verenigde Staten. Volgens onderzoekscentrum Gallup identificeerde in 1956 maar liefst 96 procent van de Amerikanen zich als christen, in 2023 was dat 68 procent. Sinds 2000 is dat percentage met 20 procent gedaald.
Trump onderneemt actie om die daling te stuiten: vergaderingen in het Witte Huis worden steeds vaker geopend met een gezamenlijk gebed, het Witte Huis moedigt Amerikanen aan om een uur per week te bidden voor de natie en het ministerie van Oorlog verspreidt wervingsvideo’s met bijbelverzen.
Celebrities zetten zich in voor een christelijk Amerika
Het meest sprekende voorbeeld van deze hernieuwde toewijding is de oprichting van het Religious Liberty Committee in mei 2025. Deze heeft als missie: ‘Het Witte Huis en de Raad voor Binnenlands Beleid adviseren over het religieuze-vrijheidsbeleid van de Verenigde Staten, onder meer door stappen aan te bevelen om de religieuze vrijheid in eigen land te waarborgen.’
Veel leden zijn naast hun positie in de commissie bijvoorbeeld pastoor, bisschop of rabbijn. Maar ook televisiepersoonlijkheden zijn onderdeel van de groep, zoals Phil McGraw, beter bekend als tv-psycholoog Dr. Phil. Het merendeel van de leden is conservatief-christelijk, wat is terug te zien in hun uitspraken.
Zo zei voorzitter Dan Patrick eerder dat de Amerikaanse overheid ‘gebaseerd is op de Bijbel’. Commissielid Eric Metaxas voegde daaraan toe: ‘Er kan geen Amerika bestaan, een autonoom land, zonder robuuste uitingen van het christelijk geloof onder zijn bevolking.’
Die visie raakt ook Europa. Het Religious Liberty Committee adviseert naast binnenlands beleid ook over het ‘identificeren van kansen om de zaak van religieuze vrijheid wereldwijd te bevorderen’. Diezelfde religieuze vrijheid onder het mom waarvan Trump de ene religie boven de andere plaatst.
Rubio gaf in München aan dat de Verenigde Staten en Europa oude bondgenoten zijn, wier lot altijd verbonden zal zijn. Maar om het trans-Atlantische bondgenootschap in stand te houden, zullen volgens de minister eerst de religieuze waarden op één lijn moeten liggen.