De Verenigde Naties veroordelen de westerse slavenhandel als de ergste misdaad in de menselijke geschiedenis. Slavernijdeskundige Justin Marozzi kan niet begrijpen hoe daarmee een groot deel van de slavernijgeschiedenis, met name in de islamitische wereld, buiten beschouwing blijft.
Een meerderheid van de lidstaten van de Verenigde Naties stemde woensdag 25 maart voor de resolutie die de trans-Atlantische slavenhandel en de Afrikaanse slavernij in Noord- en Zuid-Amerika aanmerkt als ‘ernstigste misdaad tegen de mensheid vanwege de definitieve breuk in de wereldgeschiedenis, de omvang, de duur, het systemische karakter, de brutaliteit en de blijvende gevolgen die de levens van alle mensen blijven bepalen door middel van geracialiseerde regimes van arbeid, eigendom en kapitaal.’
De Britse journalist en historicus Justin Marozzi (1970) schreef vorig jaar het boek Abd over de omvangrijke slavernijgeschiedenis in de islamitische wereld. Destijds sprak hij daarover in EW in een interview, nu reageert hij op het laatste nieuws uit New York.
Als u de formulering van de VN-resolutie leest, ziet u dan een historisch correcte manier om de geschiedenis te categoriseren?
‘Ik denk dat de resolutie op zijn best historisch onjuist is, en op zijn slechtst onwetend.
‘Kijk naar de formulering van de VN zelf: “Meer dan 400 jaar lang werden miljoenen mensen uit Afrika geroofd, in boeien geslagen en naar de Nieuwe Wereld verscheept om te zwoegen op katoenvelden en suiker- en koffieplantages in de brandende hitte en met het gekletter van de zweep.”
‘In feite werden Afrikanen 1.400 jaar lang uit Afrika geroofd – niet 400 jaar. Waarom kijkt niemand naar de handel naar het noorden en oosten? Tellen die Afrikanen dan minder mee?’
Voor uw nieuwste boek heeft u de slavernij in de islamitische wereld bestudeerd. Zou u die als ‘minder ernstig’ beschouwen dan de trans-Atlantische?
‘Ik wil er simpelweg op wijzen dat het beschikbare onderzoek suggereert dat er meer Afrikanen tot slaaf werden gemaakt voor werk binnen de islamitische wereld dan in de Atlantische slavenhandel.
‘Het gaat om zo’n 12 tot 15 miljoen, misschien wel 17 miljoen, in veertien eeuwen, van de tijd van de profeet Mohammed tot nu. Dat is te vergelijken met 11 tot 14 miljoen in de Atlantische slavenhandel.
‘Ik denk niet dat het zinvol is om een wedstrijd te houden over wreedheid en dergelijke. Er was zeker geen gebrek aan geweld en bloedvergieten op het moment dat Afrikanen door Arabische handelaren werden gevangengenomen en tot slaaf gemaakt.’
Vindt u dat herstelrecht en herstelbetalingen nodig zijn voor de trans-Atlantische slavernij? En kan dat zonder andere vormen van slavernij, zoals in de islamitische wereld, erbij te betrekken?
‘Ik denk niet dat dat mogelijk, rationeel of rechtvaardig is. Hoe kan dat? Het negeert een enorm systeem van Afrikaanse slavernij.
‘Ik ben geen voorstander van herstelbetalingen, omdat je, zodra je de geschiedenis induikt, talloze voorbeelden vindt van de onmenselijkheid van de mens. Dat roept dan de vraag op: moet er voor elke specifieke gruweldaad een herstelbetaling komen?
‘De wreedheden van tirannen zoals Mao, Stalin, Timur, Genghis Khan? Het Romeinse Rijk? Wie beslist welke misdaad tegen de menselijkheid een herstelbetaling verdient en welke niet? Op welke basis?’
Is de VN-resolutie een stap voorwaarts in het debat over de geschiedenis van de slavernij, of juist het tegenovergestelde?
‘Ik denk dat het een goede zaak is dat deze beladen kwestie openlijk wordt besproken en historisch wordt onderzocht. Dat is misschien een stap voorwaarts, maar het is moeilijk voor te stellen dat regeringen in Turkije, Saudi-Arabië, Qatar, Kuweit, Oman, Egypte, Libië, Marokko enzovoort openstaan voor een kritische blik op hun historische rol in de slavernij en de Afrikaanse slavenhandel.’