Iran zucht al drie weken onder Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen, maar het regime van de ayatollahs weet van geen wijken. Iraniërs wachten gespannen af wat er nog komen gaat, vertelt schrijver Siavash* vanuit de Iraanse hoofdstad Teheran. ‘Trump weet ook niet meer met wie hij de strijd moet aanbinden.’
Siavash (uit veiligheidsoverwegingen is dit een verzonnen naam) komt net van het dakterras, waar hij heeft gezien hoe Teheran een zoveelste bombardement te verwerken kreeg.
‘De eerste dagen ging het aan de lopende band door. Ook vlakbij mijn huis sloeg een projectiel in,’ zegt de 49-jarige schrijver via een videoverbinding, die hij met behulp van Starlink heeft kunnen leggen.
‘Nu is het rustiger. Maar er zijn nog steeds aanvallen, ieder bombardement is weer anders, afhankelijk van welk materieel er wordt gebruikt.’
Siavash heeft nooit geloofd in de Islamitische Republiek, gesticht in 1979 na de verdrijving van de sjah.
Politie kwam om te doden
De schrijver-journalist zat voor zijn verzet als student ruim drie jaar lang in de gevangenis, een helse tijd waarin hij geregeld wekenlang in totale isolatie moest doorbrengen. ‘Na mijn vrijlating heb ik besloten me met alles wat ik in me heb, te keren tegen het regime.’
Hij was er ook bij toen afgelopen december en januari honderdduizenden Iraniërs de straat opgingen om te demonstreren tegen de hoge inflatie en tegen het regime.
‘Bij eerdere demonstraties verschenen de politie en speciale eenheden, schoten ze een paar keer in de lucht, arresteerden betogers en vertrokken weer. Nu kwamen ze om te doden,’ huivert Siavash. Volgens verschillende schattingen vielen er tien- tot dertigduizend doden in januari.
Demonstraties verliepen eerst vreedzaam
De schrijver herinnert zich dat demonstraties in Iran altijd vreedzaam verliepen. Maar dit keer was het anders. Jongeren staken auto’s en regeringsgebouwen in brand.
‘Reza Pahlavi (de zoon van de sjah die in de Verenigde Staten woont, red.) had opgeroepen tot het innemen van overheidskantoren en om te vechten. We waren met zovelen, dat we dachten de ayatollahs te kunnen verdrijven. Maar het regime besefte dat en had zich voorbereid,’ verklaart Siavash de zelfs voor Iran ongekende geweldsexplosie.
De spanning was groter dan bij eerder volksverzet: de gierende inflatie, de sancties, de Amerikaanse dreiging, het regime voelde zich kwetsbaar aan alle kanten, zegt Siavash. ‘Ze waren nerveus en bang en konden zichzelf alleen redden door demonstranten te vermoorden.’
Hoopvol wachten op Amerika
De schrijver haalt de uitlatingen van de Amerikaanse president Donald Trump in die dagen aan. ‘Ga de straat op, er komt hulp aan!,’ riep de Amerikaanse president in januari met veel bravoure. ‘Veel jongeren vatten moed uit die woorden en sloten zich aan bij het protest. Ik zag sommigen van hen letterlijk naar de lucht kijken of de Amerikanen er al aankwamen. Het heeft duizenden levens gekost.’
Ondanks zijn levenslange verzet tegen de ayatollahs, was Siavash niet gelukkig met de Amerikaans-Israëlische militaire actie. ‘Ik ben een nationalist en vind dat Iran zijn lot in eigen hand moet nemen. Als Amerika grondtroepen stuurt en het land overneemt, gaan we Afghanistan, Irak en Libië achterna. Dan wordt Iran een failed state.’
Hoe het regime uiteindelijk moet verdwijnen, weet Siavash ook niet. ‘Al die jaren was de regering niet klaar voor verandering. De belangrijkste reden daarvoor was dat een tachtiger (de in januari geliquideerde Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei, red.) erg koppig was en vasthield aan zijn principes.’
Nieuwe leiders gevangen of vermoord
Daarnaast zijn volgens Siavash degenen die Iran wel op een goede manier hadden kunnen leiden, gevangengezet of uit de weg geruimd.
‘Het regime heeft mensen belemmerd te groeien en hun vermogen te ontwikkelen om het land te leiden,’ verzucht de schrijver, terwijl hij een trek neemt van een sigaret. ‘En nu Khamenei is vermoord, zijn de overgebleven conservatieven door-geradicaliseerd. Het is alsof Trump te maken heeft met een vrachtwagen zonder chauffeur, die met hoge snelheid doordendert. Zelfs hij weet niet meer met wie hij nu de strijd moet aangaan.’
Demonstraties ziet Siavash niet. ‘Er is veel potentieel voor, maar het is Nowroez (Perzisch nieuwjaar, red.), iedereen heeft twee weken vrij. Pahlavi heeft opnieuw opgeroepen tot betogingen, maar doordat het internet is afgesloten, is het organiseren van demonstraties erg lastig.’
Een beetje wanhopig
Wat als de Verenigde Staten zich uiteindelijk terugtrekken zonder regime change? Siavash denkt lang na.
Dan zegt hij: ‘Mensen hoopten tijdens de Twaalfdaagse Oorlog afgelopen zomer echt dat Khamenei gedood zou worden en dat alles zou veranderen. Nu beseffen ze dat geen enkel land werkelijk bevrijd kan worden door een militaire aanval, zie Irak en Afghanistan. We zijn een beetje wanhopig geworden.’
‘De nachtelijke aanvallen zijn nu minder dan aan het begin. Maar de mensen zijn bang. Ze vragen zich af wat er aan de hand is. Worden er onderhandelingen gevoerd of deals gesloten achter de schermen? Dat zijn dingen die we echt niet willen.’
*De echte naam van de Iraanse schrijver is bij de redactie bekend in verband met zijn veiligheid.