Na de Hamas-aanval op 7 oktober 2023 verloren veel Israëliërs het vertrouwen in premier Benjamin Netanyahu, maar het besef groeit dat juist hij de aangewezen man is om Israël nog eens vier jaar te besturen.
Toch dreigt het te schuren in de relatie tussen Netanyahu en de Amerikaanse president Donald Trump, die uiteenlopende belangen hebben in de oorlog met Iran. Door een verschillend beeld over het verdere verloop van het gewapende conflict ontstaat nu onenigheid.
Israëliërs achter Netanyahu in oorlog tegen Iran
De steun voor Netanyahu is momenteel groot. Volgens peilingen van het Israel Democracy Institute vertrouwt 70 procent van de Israëliërs Netanyahu om de oorlog tegen Iran te leiden.
Ook zijn partij, Likoed, profiteert. Volgens een peiling van The Times of Israel gaat de partij er 4 zetels op vooruit (van 27 naar 31 zetels). Al zou dat weinig aan de machtsverhoudingen veranderen, want het totale zetelaantal van de regering blijft hetzelfde.
Intussen krijgt de regering van links tot rechts bijval als het gaat om de Iran-oorlog. Zelfs haar grootste critici zijn te spreken over de aanval.
Salim Brake, docent aan de Open University van Israël en doorgaans een criticus van Netanyahu, zegt tegen de website The Jewish Independent: ‘Netanyahu doet het eigenlijk helemaal niet slecht. Zoals het er nu uitziet, is de oorlog gerechtvaardigd en wordt die goed gevoerd.’
Omdat de dreiging van Iran in Israël breed wordt gevoeld, is het voor oppositieleiders lastig om uitgesproken tegen deze aanvallen te zijn. Veel oppositiepartijen steunen de oorlog, waardoor Netanyahu vrijwel geen politieke tegenstand ondervindt.
Met de verkiezingen in oktober komt dit Netanyahu politiek goed uit. Stond zijn positie als premier eerder onder druk, nu is die een stuk steviger.
Netanyahu’s populariteit daalde na 7 oktober 2023
De afgelopen maanden werd Netanyahu geconfronteerd politieke druk en een dalende populariteit, vooral vanwege de oorlog met Hamas en Hezbollah die sinds 2023 aan de gang is.
Hoewel de oorlog liet zien hoe sterk het Israëlische leger en de inlichtingendiensten zijn, brokkelde het vertrouwen in zijn leiderschap af en verslechterden de relaties met bondgenoten.
Een half jaar geleden peilde het Israël Democracy Institute dat 40 procent van de Israëliërs vond dat Netanyahu moest aftreden vanwege de aanvallen door Hamas op 7 oktober 2023. Het werd hem kwalijk genomen dat hij deze aanvallen niet had zien aankomen en dat niet alle acties waren gericht op het terughalen van gijzelaars.
Netanyahu hoopt politiek te profiteren van Iran-oorlog
Netanyahu gokt er nu op dat deze oorlog zijn kansen op politiek overleven in oktober vergroot. Likoed-minister van Wetenschap Gila Gamliel zegt zelfs dat de partij de verkiezingen wil vervroegen van oktober naar juni, het vroegst mogelijke moment.
Duidelijk is dat Netanyahu electoraal hoopt te profiteren van de oorlog in Iran. Dat de Israëlische verkiezingen voorlopig pas in oktober zijn, maakt de situatie riskant: een langdurige oorlog zou botsen met de wensen van Trump. Zo kunnen er scheurtjes ontstaan in de samenwerking tussen de Verenigde Staten en Israël.
Volgens Trump is de oorlog snel voorbij, want er is ‘praktisch niets meer om aan te vallen’. Dit zei hij woensdag 11 maart in een gesprek met nieuwswebsite Axios.
Maar de Israëlische defensieminister Israel Katz spreekt dit tegen. De oorlog met Iran zal volgens hem zo lang als nodig duren. ‘Deze operatie zal voortgaan zonder tijdslimiet, tot we alle doelstellingen hebben bereikt en het gevecht beslist is’, zei Katz woensdag.
Iran-oorlog raakt ook Amerika
Trump lijkt de oorlog dus snel te willen beëindigen. Kortgeleden zei de Amerikaanse president nog dat hij niet zou stoppen totdat Iran zich ‘onvoorwaardelijk zou overgeven’.
Maar maandag 9 maart zei hij plots dat een einde aan de militaire operatie in zicht kan zijn. Op woensdag 11 maart herhaalde hij weer dat de oorlog bijna voorbij is.
Hoe langer het conflict duurt, hoe groter de druk op de Amerikaanse voorraden, luchtverdedigingssystemen en precisiewapens. Dit zijn middelen die Washington ook in andere regio’s nodig kan hebben.
Daarnaast verbruikte het Pentagon voor 5,6 miljard dollar aan munitie tijdens de eerste twee dagen, schrijft The Washington Post.
Trumps achterban is tegen
Bovendien is het conflict niet populair in Amerika: slechts 41 procent van de Amerikaanse bevolking steunt de operatie, volgens een peiling van The New York Times. Een historisch laag percentage dat flink onder de verwachtingen ligt. Bij het begin van eerdere oorlogen nam de publieke steun meestal sterk toe, het zogeheten rally around the flag-effect.
De acties van de Amerikaanse president in het Midden-Oosten vallen verkeerd bij een flink deel van zijn MAGA-achterban, constateerde EW eerder. Zijn beloftes als Peace president en America First klinken steeds leger, vindt zij. Een langdurig en slepend conflict zou een herhaling van de geschiedenis kunnen worden die Trump juist had beloofd te vermijden.
Voormalig Congreslid Marjorie Taylor Green schreef op X: ‘We hebben gestemd voor America First en GEEN oorlogen’. Ook voormalig Fox News-presentator Tucker Carlson noemde de operatie ‘volslagen walgelijk en kwaadaardig’. Hij beschuldigt Netanyahu ervan Trump mee te sleuren in een oorlog die alleen de Joodse staat dient.
Onduidelijkheid leidt tot schommelende olieprijzen
Tot nu toe geeft de Amerikaanse president wisselende signalen over zijn doelen in Iran. Maandagavond verklaarde hij dat de oorlog bijna afgerond is, maar later stelde hij dat de uiteindelijke overwinning nog moet worden behaald.
Lees ook: Sluiting Straat van Hormuz dreigt wereld in nieuwe energiecrisis te storten
Kort na deze uitspraak daalden de olieprijzen licht, na te zijn gestegen tot boven 100 dollar per vat. Aanvallen op energie-installaties in de Golf en de afsluiting van de Straat van Hormuz voeren de druk op olie- en gasprijzen op. Iets wat de Amerikanen ook in hun portemonnee gaan voelen.
Belangen Trump en Netanyahu niet gelijk
Netanyahu daarentegen lijkt voorlopig goed te kunnen leven met aanhoudende onrust in Iran. Toch kan het voor de Israëlische premier een probleem worden als het Iraanse regime standhoudt, zegt voormalig Netanyahu-adviseur Aviv Bushinsky tegen The Wall Street Journal.
Aangezien Hamas in Gaza ook nog niet is verslagen, zou hij opnieuw het verwijt kunnen krijgen dat hij ‘niet weet hoe hij het spel moet afmaken’.
De Verenigde Staten hebben baat bij een snelle oplossing van dit conflict, en Trump wint weinig aan populariteit met zijn buitenlandse interventies. Israël heeft dan weer belang bij een verzwakt Iran en een einde aan het ayatollah-regime. En het is bereid daar, als het moet, de tijd voor te nemen: bij voorkeur onder Netanyahu.