De feiten: Groenland en Denemarken reageren fel op Verenigde Staten
Een bericht van de 34-jarige Katie Miller op het sociale medium X viel afgelopen zondag 4 januari niet bepaald goed in Europa. Met als enige tekst ‘SOON‘ (binnenkort) plaatste ze een kaart van Groenland gehuld in de kleuren en markeringen van de Amerikaanse vlag. De suggestie: na de operatie in Venezuela wacht ook Groenland een vijandige overname.
Katie Miller-Waldman verkeert in de periferie van de macht in Washington. De als uiterst-rechts bekendstaande podcastmaker is getrouwd met presidentieel adviseur Stephen Miller. Ze werkte in diverse hoedanigheden voor president Donald Trump en Mike Pence, de vicepresident in de jaren 2016-2020. Van januari tot mei 2025 stond ze Elon Musk bij in zijn DOGE-project dat de Amerikaanse overheid drastisch moest verkleinen. Nu is ze werkzaam in de private sector.
Kwade reactie Deense premier
Toch werd Millers bericht in Kopenhagen zo serieus genomen dat een kwade reactie van de Deense premier Mette Frederiksen volgde. ‘Ik dring er bij de Verenigde Staten op aan om te stoppen met het uiten van dreigementen tegen een historisch trouwe bondgenoot en tegen een ander land en een ander volk, dat heel duidelijk heeft gezegd dat het niet te koop is.’
Groenland is een autonoom land binnen het koninkrijk Denemarken. Trump heeft al meermaals gezegd Groenland te willen hebben. Eind december benoemde hij tot woede van Denemarken nog een ‘speciale gezant‘ voor de Deense ijsvlakte: de gouverneur van Louisiana Jeff Landry. Zondag kwam na het bericht van Miller op X naar buiten dat hij tegen tijdschrift The Atlantic heeft gezegd: ‘We do need Greenland, absolutely. We need it for defense,‘ ofwel: ‘We hebben Groenland absoluut nodig, voor onze verdediging.’
De premier van Groenland, Jens-Frederik Nielsen, reageerde op zijn beurt ook, op Facebook: ‘Wanneer de president van de Verenigde Staten zegt dat “we Groenland nodig hebben” en ons in verband brengt met Venezuela en militaire interventie, is dat niet alleen verkeerd. Het is respectloos.’
Groenland valt onder NAVO
Amerika en Denemarken maken allebei deel uit van de NAVO. Groenland is geen zelfstandig lid van de NAVO, maar omdat het deel uitmaakt van het koninkrijk Denemarken, valt het automatisch onder het NAVO-lidmaatschap van Denemarken.
Dat betekent dat Groenland onder de collectieve defensieverplichtingen van de NAVO valt (zoals Artikel 5: een aanval op één lid is een aanval op alle leden). Verdere verdediging of militaire inzet op en rond het Groenlandse grondgebied valt onder de verantwoordelijkheid van Denemarken en de NAVO-alliantie.
Groenland is ook geen lid van de Europese Unie. Het behoorde tot de toenmalige Europese Gemeenschap via Denemarken, maar verliet deze na een referendum in 1985.
EW's visie: Europa moet het onverwachte verwachten, ook in Groenland
Door: René van Rijckevorsel, EW-correspondent in BrusselMeteen na Donald Trumps klinkende overwinning bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen van november 2024 schreef EW: ‘Voor de geopolitieke gevolgen van de tweede termijn van Trump kan alleen maar een modern cliché van stal worden gehaald: verwacht het onverwachte.’
Dat is een waarheid als een koe gebleken. Grilligheid en onvoorspelbaarheid passen bij Trump als falende Nederlandse spoorwegen en luchthavens bij een beetje sneeuw. Dat de Amerikaanse president iets zou gaan doen in Venezuela was al maanden duidelijk. Maar dat de Amerikanen met een ongekende precisie-operatie het presidentiële echtpaar Maduro zou ontvoeren, had niemand voorzien.
Dat er geen helder scenario is voor wat er verder moet gebeuren met Venezuela is dan weer minder verbazingwekkend, als je kijkt naar de Amerikaanse amateuristische chaos die ten grondslag ligt aan het haperende vredesproces rond Oekraïne. The New York Times publiceerde onlangs een lange, ontluisterende analyse.
Diplomatieke oplossing is nodig
De vrij constante Amerikaanse uitlatingen over Groenland maken het met de dag waarschijnlijker dat Washington goedschiks of kwaadschiks politieke zeggenschap zal opeisen over de strategische ijsvlakte, waaromheen Russen en Chinezen zich steeds nadrukkelijker manifesteren. Hoe Amerika Groenland wil ‘inlijven’ (militair, via een financiële transactie of op een onverwachte manier) is niet duidelijk.
Het is de Amerikanen menens en ‘Venezuela’ laat zien dat ze nergens voor terugdeinzen. Als reactie slechts ‘nee’ zeggen en verontwaardigd reageren, zoals Denemarken en Groenland doen, is leuk voor de bühne, maar kan contraproductief werken.
Daarom is het noodzakelijk dat Denemarken en Groenland welwillend en tot offers bereid met Amerika gaan zoeken naar een diplomatieke oplossing. Eentje die een vijandige overname van Groenland, en daarmee onherstelbare frictie in het NAVO-bondgenootschap, voorkomt.
NAVO-chef Mark Rutte, EW Nederlander van het Jaar 2025, is de aangewezen persoon om dergelijke onderhandelingen snel op te starten.
Verdere verdieping: Trumps Groenland-ambitie creëert ongekend dilemma voor NAVO
Al voor zijn aantreden als president in januari 2025 verspreidde Donald Trump in december 2024 het bericht dat hij Groenland wilde overnemen van Denemarken. ‘Ten behoeve van de nationale veiligheid en vrijheid in de hele wereld, zijn de Verenigde Staten van Amerika van mening dat het bezit van en de controle over Groenland een absolute noodzaak zijn,’ schreef Trump toen hij de nieuwe ambassadeur in Kopenhagen aankondigde. Later sloot hij militaire inname van Groenland niet uit.
Wens om Groenland in te lijven is Amerikaanse traditie
Dat Trump graag Groenland zou inlijven is geen verrassing. Ook in 2019 deed hij een poging. Hij staat daarmee in een Amerikaanse traditie. Al sinds 1867 wordt er gesproken over de wens of noodzaak om Groenland over te nemen. In 1946 bood Washington 100 miljoen dollar voor Groenland, in oppervlakte eenvijfde van Amerika en de helft van de Europese Unie.
Groenland, met nog geen zestigduizend inwoners, behoort administratief tot het koninkrijk Denemarken. Washington (op 3.250 kilometer) ligt hemelsbreed iets dichterbij dan Kopenhagen (3.500). De Deense premier Mette Frederiksen heeft herhaaldelijk gezegd dat het eiland, het grootste én dunstbevolkte ter wereld, niet te koop is.
Het land heeft daarover zelf ook iets te zeggen. Hoewel Groenland deel uitmaakt van Denemarken, kent het zelfbestuur sinds 1979. In 1985 stapte Groenland uit de (toenmalige) Europese Gemeenschap. Kopenhagen is nog wel verantwoordelijk voor buitenlandse zaken, justitie en defensie.
Waarom aast Trump op Groenland?
Waarom azen op deze ijsvlakte? Nou, Groenland heeft de grootste onontgonnen voorraden ter wereld van zeldzame aardmetalen die aan de basis liggen van geavanceerde wapensystemen en schone-energietechnologieën. Ook bevat de bodem van het Noordpoolgebied, en dus ook Groenland, grote hoeveelheden gas en olie.
Daarbij is het gebied een arena van geopolitieke concurrentie, waar Rusland en China hun economische en militaire invloed snel uitbreiden. De twee machten werken samen in de regio, gesteund door tientallen ijsbrekers en omvangrijke investeringen.
Paradoxale situatie
Als Amerika besluit om Groenland gewapend in te nemen, ontstaat een paradoxale situatie. In 1951 kwamen de Verenigde Staten en Denemarken overeen dat de Amerikanen Groenland beschermen tegen aanvallen. En Groenland hoort als onderdeel van het Deense koninkrijk dus ook bij de NAVO.
Wat gebeurt er met Artikel 5 (‘een aanval op één is een aanval op allen) als een NAVO-lid het grondgebied van een ander lid annexeert? Het is letterlijk en figuurlijk unknown territory – onbekend terrein.