De Verenigde Staten, Oekraïne en Rusland hervatten hun trilaterale vredesgesprekken in de Verenigde Arabische Emiraten. Wat bespreken zij precies, en hoe groot is de kans op een doorbraak?
‘Je kunt niet onderhandelen met een haai die je aanvalt,’ zegt een Oekraïense militair op een video die recent via LinkedIn is verspreid. Steeds harder wordt de Oekraïense bevolking geranseld door de kwaadaardige gesel in Moskou.
In de nacht van maandag 2 op woensdag 3 februari lanceerden de Russen na een korte bombardementspauze opnieuw een ongekend grote aanval op de Oekraïense energie-infrastructuur. Centrales van het energiebedrijf DTEK door het hele land werden zwaar beschadigd.
President Volodymyr Zelensky zei dat Rusland in één nacht 71 raketten afvuurde en 450 drones inzette. De aanvallen waren verspreid over meerdere regio’s, tot in steden honderden kilometers van de frontlinie. De luchtverdediging schoot 38 van de raketten en 412 drones neer.
‘Genocidale aanvallen op Oekraïners’
Volgens de Oekraïense autoriteiten zitten in de hoofdstad opnieuw meer dan 1.000 woongebouwen zonder verwarming. De temperatuur ligt er ’s nachts rond min 20 graden. Overdag wordt het niet warmer dan min 12.
Ook in Charkiv kunnen meer dan 800 gebouwen niet meer worden verwarmd. Rusland bevestigt dat het energiecentrales heeft bestookt, maar zegt dat het militaire doelwitten zijn omdat ze het Oekraïense leger zouden bevoorraden.
‘Poetin wachtte tot de temperaturen zouden dalen en sloeg drones en raketten in om zijn genocidale aanvallen op het Oekraïense volk voort te zetten,’ reageerde Andrii Sybiha, de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken.
‘Noch de diplomatieke inspanningen in Abu Dhabi deze week, noch zijn beloften aan de Verenigde Staten weerhielden hem ervan om de terreur tegen gewone mensen in de strengste winter voort te zetten.’
Bestand lijkt verder weg dan ooit
Gezien de aanhoudende beschietingen lijkt een bestand verder weg dan ooit. Maar daar denkt de Amerikaanse president Donald Trump anders over.
‘Ik denk dat we op de goede weg zijn met Oekraïne en Rusland. Dit is de eerste keer dat ik dat zeg. Ik denk dat er misschien goed nieuws zit aan te komen,’ zei hij maandag 2 februari tijdens een persmoment in het Witte Huis.
Lees ook | Wat kan Europa doen als het klem zit tussen Poetin en Trump?
Het betreft een tweede ronde na besprekingen eind januari. Dat waren de eerste trilaterale gesprekken sinds het begin van de oorlog op 24 februari 2022. Abu Dhabi treedt op als neutrale gastheer.
Europa überhaupt niet aan tafel
De Oekraïense delegatie staat onder leiding van Rustem Umerov, secretaris van de Nationale Veiligheids- en Defensieraad. De Russische delegatie staat onder leiding van Igor Kostjoekov, de baas van de Russische militaire inlichtingendienst.
Lees ook | Russische media genieten van ramkoers Trump en Europa over Groenland: ‘Een genot om te zien’
Onduidelijk is nog of Kirill Dmitriev van de partij zal zijn. Poetins speciale gezant was afgelopen weekend wel in Miami voor gesprekken met Amerikaanse functionarissen.
De Amerikanen treden zoals gebruikelijk aan met onderhandelaar Steve Witkoff, speciaal gezant, en Jared Kushner, adviseur en schoonzoon van Trump. Dat Europa überhaupt niet aan tafel zit, is geen bron van verbazing meer.
Voorstel voor wapenstilstand
De besprekingen richten zich allereerst op een wapenstilstand. Er ligt een voorstel voor een gelaagd model voor een staakt-het-vuren: niet één sanctie of reactie bij schendingen, maar op meerdere niveaus, oplopend in zwaarte. Op basis van wat is uitgelekt naar de Britse krant Financial Times, bestaat het plan uit vier lagen:
- Continue monitoring van het staakt-het-vuren (met satellieten, drones, intelligence, waarschijnlijk onder regie van de Verenigde Staten met input van Europese landen).
- Bij beperkte schendingen: onmiddellijke diplomatieke stappen. Waarschuwingen, publieke vaststellingen (naming and shaming), tijdelijke maatregelen (zoals het opschorten van bepaalde afspraken).
- Bij herhaalde of ernstige schendingen volgen vooraf afgesproken maatregelen (extra sancties, uitbreiding van wapenleveranties aan Oekraïne, opschorting van sanctieverlichting voor Rusland).
- Bij structurele ondermijning van het staakt-het-vuren volgen zware economische stappen, komen er forse militaire steunpakketten en mogelijk nieuwe regelingen rond Oekraïne.
Voor het Kremlin voelt dit als een staakt-het-vuren onder westers toezicht. Dat is één van de grote obstakels in Abu Dhabi.
Moeilijkste kwestie is de Donbas
Maar de moeilijkste kwestie is zonder twijfel de Donbas. Rusland blijft vasthouden aan claims op grote delen van Oekraïne die het nog niet heeft veroverd. Oekraïne heeft die herhaaldelijk verworpen.
Het is voor Kyiv ook vrijwel ondoenlijk om land op te geven dat het al jarenlang met hand en tand verdedigt, met tienduizenden Oekraïense geslachtofferde soldaten als gevolg. Dan zal de bevolking zich boos gaan afvragen waarvoor hun zonen eigenlijk zijn gesneuveld.
De besprekingen omvatten ook bredere kaders om een echt einde aan de oorlog te bereiken, inclusief wederopbouw en internationale garanties.
Verwachtingen zijn niet erg hoog
De verwachtingen zijn begrijpelijkerwijs niet erg hoog. Waarnemers benadrukken dat de fundamentele kloof − territorium en veiligheid − nog steeds openstaat, en dat overeenstemming moeilijk zal zijn.
De Kremlin-woordvoerder en andere Russische officials hebben al gezegd dat weinig snelle doorbraken mogen worden verwacht.
Lees ook | Het oorlogspad is ingeslagen – en Europa kan niet uitstappen
Dat is ook de mening van NAVO-chef Mark Rutte, die op dinsdag 3 februari een onaangekondigd bezoek bracht aan Kyiv.
‘De Russische aanvallen zoals afgelopen nacht wijzen niet op ernst over vrede,’ zei Rutte in het Oekraïense parlement. Ook zei hij dat er ‘moeilijke keuzes’ moeten worden gemaakt om de oorlog te beëindigen.
Zelensky onderstreepte nog eens de noodzaak van snelle levering van extra (Amerikaanse) Patriot-raketten – de enige die de Russische projectielen kunnen onderscheppen. ‘Ik heb dit vandaag met Mark besproken, en ik hoop dat we alles wat we hebben afgesproken ook kunnen uitvoeren.’
Elon Musk komt Oekraïne te hulp
Een klein succesje voor Oekraïne op het slagveld was er wel. Onlangs werd bekend dat Rusland Starlink-satellietdiensten gebruikte om zijn drones naar Oekraïense doelen te sturen.
Daardoor sloeg het land vaak toe achter de linies. Starlink is een wereldwijd netwerk dat ongeveer 10.000 satellieten gebruikt.
Oekraïne kwam daarachter en vroeg Elon Musks SpaceX, eigenaar van Starlink, om te helpen voorkomen dat Moskou de dienst misbruikt.
Kyiv kreeg gedaan dat civiele en militaire Starlink-gebruikers in Oekraïne voortaan hun apparatuur moeten registreren, waardoor alleen goedgekeurde apparaten kunnen functioneren, terwijl niet-geregistreerde apparatuur in Oekraïne wordt uitgeschakeld.
‘Het lijkt erop dat de maatregelen die we hebben genomen om het ongeoorloofde gebruik van Starlink door Rusland te stoppen, hebben gewerkt,’ schreef Musk zondag 1 februari op X. ‘Laat het ons weten als er meer moet worden gedaan.’