Een spreidingswet zoals voor de opvang van asielzoekers moet de uitstroom uit tbs-klinieken gemakkelijker maken. Dat bepleit bestuursvoorzitter Harry Beintema (56) van Forensisch Psychiatrisch Centrum Mesdag in Groningen deze week in EW.
Burgemeesters kunnen huisvesting van ex-tbs’ers in hun gemeenten weigeren als ze vrezen voor de veiligheid van omwonenden.
Door stagnerende uitstroom kunnen er minder nieuwe patiënten worden opgenomen. In de gevangenissen wachten inmiddels 270 tbs-gestelden op opname. ‘Er moet iets gebeuren om die wachtlijsten weg te werken, want nu zit het systeem muurvast.’
Kabinet-Jetten: 200 extra behandelplaatsen
Het kabinet-Jetten wil voor het jaar 2030 tweehonderd extra behandelplaatsen realiseren. Daar heeft Beintema een hard hoofd in. ‘Welke burgemeester wil een tbs-kliniek? Het regelen van een stikstofvergunning duurt zo tien jaar, en waar haal je het personeel vandaan?’
Sinds de moord op Anne Faber in 2017 door Michael P., die na twee eerdere verkrachtingen geen tbs kreeg, leggen rechters vaker tbs op. Omdat de doorstroom en uitstroom stokken, zit het tbs-stelsel muurvast. De termijn voor opname vanuit detentie kan oplopen tot een paar jaar.
De wachttijd voor de ‘longstay’, Langdurige Forensisch Psychiatrische Zorg, is zelfs acht tot tien jaar. Over het algemeen komt er pas een plekje vrij als daar iemand overlijdt.
Samenleving mijdt ieder risico
Een beter systeem dan het huidige tbs-stelsel is er niet, zegt psychiater Beintema, die sinds 2004 in de Mesdag werkt. ‘Maar wachtlijsten verdwijnen niet vanzelf. We moeten meer risico durven nemen.’
Naast meer opleggingen door de rechter en een langere behandelduur, is volgens Beintema het risicomijdende gedrag van de samenleving de belangrijkste oorzaak. ‘Vroeger lag de nadruk op resocialisatie, maar de maatschappij is veel angstiger geworden. We mogen geen fouten maken. Die illusie van controle zorgt voor verlamming.’
Verlof is belangrijk
‘Verlof is misschien wel het belangrijkste onderdeel van de behandeling. Dan moet je kijken hoe een patiënt zich, na al die jaren, buiten staande houdt. Landelijk zijn er jaarlijks 90.000 verlofbewegingen. Helaas gaat het een paar keer per jaar fout, die gevallen worden er in de media uitgelicht. Mijn reactie is doorgaans: “We hebben alles goed gedaan, maar het is fout gegaan.” Je kunt niet van tevoren inschatten bij wie het fout gaat.’
‘Qua voorspelbaarheid zitten we aan onze limiet. Het is statistiek op de grote groep. Ondanks alle kennis, betere medicatie en risicoprofielen, zul je toch risico moeten nemen. Of je moet álle tbs’ers levenslang opsluiten.’
Lees ook: Celstraf en verplichte tbs: een ongemakkelijke combinatie
Behandelduur van bijna tien jaar
Beintema wil een open debat over de vraag welk risico je als samenleving acceptabel vindt. ‘Nu geven we al snel een miljoen euro per patiënt uit voor we ze overdragen aan de ggz of Begeleid Wonen.
Een gemiddelde behandelduur van 9,5 jaar betekent dat je die schaarse capaciteit niet voor anderen kunt inzetten. Nog los van de verloren levensjaren voor patiënten die je te laat met verlof laat wennen aan de samenleving.’