De feiten: Studies naar microplastics bevatten onderzoeks- en meetfouten
Bron: The Guardian, de VolkskrantSpraakmakende studies die beweren dat microplastics in het hele menselijke lichaam zitten, worden door wetenschappers sterk in twijfel getrokken.
Dat meldt onder meer de Britse krant The Guardian in een uitgebreid kritisch artikel. Eerder waarschuwden academici al in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Medicine.
Onduidelijk hoeveel microplastics er in het lichaam belanden
Studies die beweren dat er microplastics zitten in hersenen, placenta’s, testikels, bloedvaten en andere weefsels en organen, kregen de afgelopen jaren wereldwijd veel media-aandacht. Maar een aanzienlijk deel van de onderzoeken blijkt niet goed uitgevoerd, met onderzoeks- en meetfouten.
Het staat vast dat plasticvervuiling een groot probleem is en dat er micro- en nanodeeltjes voorkomen in ons eten en drinken, en in de lucht die we inademen. Maar er is nog te weinig onomstotelijk bewijs om veel van de huidige claims te vertrouwen.
Daardoor is nog niet bekend hoeveel plasticdeeltjes in het menselijk lichaam belanden, of dat schadelijk is, en zo ja: hoe schadelijk.
Microplastics: indirecte meetmethode leidt tot fouten
Dat veel microplasticstudies rammelen, komt niet doordat wetenschappers met data hebben geknoeid, benadrukt ook The Guardian. Volgens andere onderzoekers hebben ze vals-positieve resultaten meegerekend. Dat hangt samen met de meetmethode.
Plasticdeeltjes zijn te klein om direct waar te nemen. Daarom nemen onderzoekers een monster, dat ze verdampen om vervolgens de plasticmoleculen op te vangen die daarbij vrijkomen.
Maar als vetten verbranden, geven die een vergelijkbaar signaal. Een onderzoeker denkt daardoor micro- of nanoplastics te meten, terwijl het gemeten signaal in werkelijkheid niet per se afkomstig is van plastic.
Achtergrondverontreiniging aanwezig
Ook zou bij veel studies achtergrondvervuiling niet zijn uitgesloten. Zo bevatten alle instrumenten en laboratoria plastic, net als elke operatiekamer. Door een blanco monster te nemen, kan een onderzoeker te weten komen hoeveel achtergrondverontreiniging er is.
Maar bij sommige microplasticstudies zijn helemaal geen blanco monsters genomen.
Wie zegt wat over microplastics?
Bron: Scientias, Volkskrant, The Guardian- ‘Dat microplastic-in-hersenen-artikel is een grap,’ zegt de Duitse chemicus Dušan Materić tegen The Guardian.
- ‘We hebben nu tientallen jaren onderzoek gedaan en eigenlijk weten we nog steeds niet wat de omvang is van het probleem,’ zegt Willie Peijnenburg, hoogleraar milieutoxicologie aan de Universiteit Leiden, tegen de Volkskrant.
- ‘Ik denk dat er steeds minder twijfel bestaat of er micro- en nanoplastics in weefsels aanwezig zijn. De uitdaging is nog steeds om precies te weten hoeveel. Maar ik denk dat we deze onzekerheid steeds verder verkleinen,’ zegt milieuwetenschapper Frederic Béen tegen Scientias.
EW's visie: Gevoed door druk en prestatiedrang begaan wetenschappers slordigheden
Door: Laurien Onderwater, redacteur VooruitgangsgeloofOmdat wetenschappers nog nauwelijks weten hoeveel plasticdeeltjes ons lichaam bereiken en welke risico’s dat oplevert, blijven consumenten voorlopig onwetend.
Om die hoeveelheden en risico’s te kunnen bepalen, moeten onderzoekers eerst betrouwbaar kunnen meten of er werkelijk microplastics in menselijke weefsels zitten.
Kritiek op gebruikte methode
Er is veel kritiek op de verdamptechniek om microplastics in een monster te meten. Tegelijk erkennen wetenschappers dat er nog geen beter alternatief is. Het probleem is vooral dat de verdamptechniek te makkelijk wordt gebruikt.
Zo identificeerde Cassandra Rauert, van de University of Queensland in Australië, achttien studies die geen rekening houden met het risico van de vals-positieve uitslagen.
‘In veel studies die we hebben gezien, wordt de techniek gebruikt zonder volledig begrip van de gegevens die deze opleveren,’ zegt ze tegen The Guardian.
Vrij nieuw onderzoeksveld
Wat hierbij meespeelt, is dat het onderzoek naar microplastics nog relatief nieuw is. De wetenschappers die eind vorig jaar in Nature Medicine hun zorgen uitten, schrijven dat het onderzoeksveld snel groeit, maar dat de analytische zorgvuldigheid achterblijft.
Het is ook niet vreemd dat er fouten worden gemaakt in zo’n nieuw onderzoeksgebied. Wetenschappers zijn ook maar mensen. De studies hadden alleen nog niet mogen worden gepubliceerd. Al helemaal niet omdat andere onderzoekers voortborduren op dit werk.
Dat is extra pijnlijk. Niet alleen zijn er fouten gemaakt tijdens het onderzoek, maar ook bij het beoordelen van de studie door vakgenoten (peer review).
Blijkbaar zijn fundamentele vragen over meetmethoden, verontreiniging en validatie aan de aandacht ontsnapt. Dat is zorgelijk, zeker bij een onderwerp dat zoveel maatschappelijke en politieke aandacht krijgt.
Publiceren of vergaan
Ongetwijfeld heeft ook de publicatiedruk die wetenschappers ervaren hieraan bijgedragen. Voor subsidies, promoties of een vaste aanstelling moet je veel publiceren. De Engelsen noemen het publish or perish: wie niet publiceert, vergaat, ongeacht de wetenschappelijke waarde van het werk.
Het onderwerp staat bovendien volop in de belangstelling, wat het wellicht extra verleidelijk maakt om voorlopige resultaten snel te publiceren. Wetenschappers zijn verwikkeld in een soort ratrace en dat kan helaas leiden tot overhaaste of verkeerde conclusies.
Media en onderzoekers gebruiken misleidende koppen
Wat ook niet meehelpt zijn de koppen die media, maar ook onderzoekers zelf, soms gebruiken. Wie schrikt er niet van een bewering dat er een ‘volledige plastic lepel’ is opgehoopt in onze hersenen? Of dat we ‘tot wel een creditcard per week’ aan plastic binnenkrijgen?
Zeker, koppen hebben als taak om aandacht te trekken, maar wanneer ze nuance en onzekerheid weglaten, maken ze vooral mensen bang.
En als zulke claims later weer worden afgezwakt, krijgt het publiek het gevoel dat wetenschappers het eigenlijk ook niet weten.
Voorzichtigheid en transparantie zijn in dit jonge onderzoeksveld dan ook een absolute vereiste. Niet alleen voor wetenschappers zelf, maar ook voor de media die hun werk uitdragen.