De feiten: Herdenking Februaristaking belooft weer beladen te worden
Bron: Telegraaf, Centraal Joods Overleg,Woensdag 25 februari is de herdenking van de Februaristaking van 1941, een van de grootste protesten in Europa tegen nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor het 85-jarige jubileum is dichter en activist Jerry Afriyie uitgenodigd als spreker, tot woede van een aantal (Joodse) organisaties.
In verzet tegen de Duitse bezetter
Als reactie op twee razzia’s besloten tienduizenden Amsterdammers in februari 1941 het werk neer te leggen.
De staking – geïnitieerd door de verboden Communistische Partij van Nederland (CPN) – breidde zich razendsnel uit in Noord-Holland en Utrecht, en werd zo de eerste grootschalige verzetsactie tegen de Duitse bezetter en de Jodenvervolging in Nederland.
De Februaristaking wordt sinds 1946 herdacht op het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam, naast het standbeeld De Dokwerker, dat is gemaakt als eerbetoon aan de gebeurtenissen van 1941.
Jerry Afriyie voorgedragen als spreker
Jaarlijks krijgt een speciale spreker het woord. Dit jaar is dat dus de Nederlandse activist Jerry Afriyie, onder meer bekend van Kick Out Zwarte Piet. Eerst werd de Amsterdamse BIJ1-lijsttrekker Tofik Dibi genoemd, wat tot heftige kritiek leidde.
Dat is niet anders bij de keuze voor Afriyie: hij heeft zich in het verleden zeer kritisch uitgelaten over Israël, met name tijdens de oorlog in Gaza.
Volgens het Centraal Joods Overleg (CJO) is de keuze voor Afriyie daarom onacceptabel. Het CJO vindt die uitspraken van de activist antisemitisch. De organisatie ziet het probleem niet.
Wie zegt wat over de herdenking van de Februaristaking?
Door: Nard Lodewijk, redacteur radicalisering- ‘Als ik Palestijns was, zou ik ook Israël willen zien lijden. Ik zou het land willen zien met een gebroken hart, hangend over de doodskist van dierbaren,’ schreef Jerry Afriyie in een column over het geweld in Gaza.
- ‘Er was nergens massale verontwaardiging te bekennen toen Israëliërs rondtrokken in onze stad en moslims en Palestina-supporters aanvielen en eigendommen kapot maakten en ontvreemdden. Maar nadat ze op hun plek werden gezet staan we te popelen om ons “lievelingsvolk” in bescherming te nemen,’ zei Afriyie over de gewelddadige aanvallen op Joden in november 2024 in Amsterdam.
- ‘Neem een spreker die niet de controverse oproept maar met inlevingsgevoel de boodschap van de Februaristaking over kan brengen, in een stad als Amsterdam waar een oproep om op te staan tegen antisemitisme hier, in Mokum, anno nu, helaas bittere noodzaak is,’ zei het CJO, in zijn boodschap aan het herdenkingscomité.
- ‘Een dergelijke vergoelijking van het opjagen en mishandelen van Joden maakt Afriyie per definitie volkomen ongeschikt als spreker tijdens de herdenking van het protest tegen de Jodenvervolging. Dat het organisatiecomité niet tot dat besef komt, is ronduit verbijsterend,’ stelde de hoofdredactie van De Telegraaf over de keuze voor Afriyie bij de herdenking.
- ‘De keuze voor Jerry hebben wij bewust gemaakt omdat hij zich jarenlang heeft ingezet tegen racisme. Hij heeft een groot deel van zijn leven gewijd aan het opkomen tegen onrecht. Dat sluit aan bij de Februaristaking, waarin mensen ook opkwamen voor hun Joodse medeburgers,’ zei Jaïr Stranders, voorzitter van het herdenkingscomité, in een reactie aan De Telegraaf.
EW's visie: FNV vindt zichzelf belangrijker dan de herdenking
De herdenking van de Februaristaking gaat in de kern over de massale vervolging van Nederlandse Joden. De directe aanleiding voor de staking was een serie razzia’s in Amsterdam die duizenden Joden het leven kostten.
De nalatenschap van deze gebeurtenis is daarmee onlosmakelijk verbonden met het lijden van de Joodse gemeenschap. Het is dan ook begrijpelijk dat Joodse Nederlanders en Joodse organisaties duidelijke opvattingen hebben over de invulling van het programma.
Twee groepen geven andere lading aan de herdenking
Daarnaast spelen de arbeiders die op 25 februari 1941 het werk neerlegden, een belangrijke rol. De staking had bovendien een sterke communistische link.
De Februaristaking was in het geheim georganiseerd door de CPN. In de jaren na de oorlog – toen de Koude Oorlog sterke anticommunistische sentimenten opriep – was die partij niet welkom bij de officiële herdenking. Zij besloot een eigen herdenking te houden. De twee plechtigheden werden in 1968 verenigd.
Verschillende groepen claimen de herdenking, maar interpreteren die elk totaal anders. In zekere zin zou de organisatie zelf moeten kunnen beslissen wie zij laat spreken op de herdenking.
Tegelijk is de organisatie toondoof voor kritiek op de keuze van iemand die zegt ‘Israël te willen zien met een gebroken hart, hangend over de doodskist van dierbaren,’ als spreker op een herdenking waar de massale Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog centraal staat.
Comité maakt herdenken ondergeschikt aan eigen geldingsdrang
Volkomen terecht dat de Joodse gemeenschap zich hiertegen verzet. Maar de organisatie wil van geen wijken weten. ‘Ik zou niet weten waarom,’ zei Jaïr Stranders, voorzitter van het herdenkingscomité.
Een spreker op een herdenking van zo’n gebeurtenis moet van onbesproken gedrag zijn op dit thema. Jerry Afriyie is dat niet, en dat maakt zijn komst tot een puur politiek statement.
Er zijn talrijke andere mogelijke sprekers die ideologisch prima bij de herdenking passen en boven elke twijfel verheven zijn. Maar de organisatie blijft achter haar keuze staan.
Dat getuigt van weinig inlevingsvermogen. De geest van de herdenking wordt ondergeschikt gemaakt aan de geldingsdrang van de organisatie.
Verdere verdieping: Vaker gedoe rondom de Februaristaking
Eerdere ophef
In 2024 was er ook al commotie. Toen riep Sabine Scharwachter, voormalig voorzitter van de GroenLinks-jongerenafdeling DWARS, op om tijdens de herdenking een pro-Palestijns geluid te laten horen.
De oproep werd via flyers verspreid, waarna De Dokwerker een Arafat-sjaal om bleek te hebben gekregen. In datzelfde jaar was er ook al ophef rond de eventuele aanwezigheid van toenmalig Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma. Maar de PVV’er zegde af voordat de rel kon escaleren.
De reactie van het herdenkingscomité destijds lijkt op die van dit jaar. Het gaat in de eerste plaats om de herdenking van de gebeurtenissen van 1941.
Maar, zo stelde voorzitter Stranders in 2024 tegenover De Telegraaf: ‘Natuurlijk gaat het ook over de betekenis die de staking van toen heeft voor het heden. Als dat voor jou onrecht tegen de Palestijnen is, dan is dat okay. Daar heb ik niets over te zeggen.’