Zenderpiraten bestaan nog, maar nu online

Een klassiek appartement, hartje Amsterdam. De krappe zijkamer, achter schuifdeuren met glas-in-lood, is ingericht als studio. De boeken over radiosterren, de vele cd’s en de audioapparatuur verraden dat hier een echte radioman huist. Dat klopt, maar wel een die met zijn tijd meegaat. Gastheer Roderick Veelo (58) heeft na een lange carrière op radio en televisie, als laatste als presentator bij RTL Z, de gevestigde omroepwereld achter zich gelaten.

‘Radiofreak’ Veelo las al in de jaren tachtig het nieuws bij de Amsterdamse piratenzender Decibel, waar hij werkte met etherlegendes als Jeroen van Inkel en Adam Curry. De laatste is voor Veelo nog altijd een voorbeeld. In 2007 begon Curry als één van de eersten een podcast over politiek en nieuws: No Agenda. Ouderwetse talk radio in een nieuw jasje, dat wil zeggen: online. En terwijl de radiozenders hun publiek zagen verdampen, bereikten Curry en columnist John C. Dvorak met No Agenda een miljoenenpubliek dat graag luistert – en betaalt – voor ongezouten en tegendraadse meningen die in de gevestigde media weinig doorklinken.

‘Nederland is personality radio nog niet zo gewend’

Dat is precies wat Roderick Veelo ook doet, vanaf het begin in 2017 samen met Bert Brussen (47), maker van nieuwssite The Post Online (TPO). Op 17 oktober verschijnt de vijfhonderdste aflevering van hun TPO Podcast, als merk onafhankelijk van de gelijknamige site. Jingles, fragmentjes en de vette dj-stem van Veelo maken het een ouderwets gelikte radioshow. Bijzonder is ook de eigen community – het is bijna Amerikaans.

Brussen: ‘Roderick kijkt dat af van Adam Curry. Bij andere podcastmakers – NPO Radio 1 is een goed voorbeeld – zit een aangeboren braafheid. Zo van: als we het maar via formatjes, protocollen en regeltjes doen, dan is het in elk geval veilig. In Amerika heb je talloze voorbeelden van podcasthosts die juist niet met formats, maar met personality radio rijk en beroemd zijn geworden. Nederland is dat nog niet zo gewend, daar kun je sneller opvallen.’

Bert Brussen heeft een hekel aan Nederlanders

‘Razernij en realisme’ (ranting and reason), dat is het motto van de TPO Podcast. Het tweede ingrediënt is in ruime mate aanwezig in het doorgaans beheerste karakter van Veelo. Voor de razernij vond hij in Brussen de ideale podcastpartner.

Brussen voegt zich, net als in de podcast, via de digitale weg bij het gesprek in Veelo’s thuisstudio. Hij woont al jaren op La Palma. Daar heeft hij een huis in een ‘maanlandschap’, zo ver mogelijk bij andere mensen vandaan – en zeker van Nederlanders, aan wie hij een grondige hekel heeft en die vaak het doelwit zijn van zijn vlagen van razernij.

Die hekel geldt niet voor zijn vriend Roderick Veelo, die hij eens ontmoette in een Amsterdamse supermarkt. Hun band is niet klef, ze spreken elkaar doorgaans alleen bij de opname van de podcast, twee keer per week. Wel is er volop ‘chemie’ tussen de twee journalisten.

‘We hebben nooit één week verzaakt’

De temperamentvolle Brussen is vandaag goed geluimd, dus klinkt zijn zware stem mild ironisch, en niet snijdend sarcastisch zoals vaak het geval is. Enigszins verongelijkt blijft hij altijd, zeker als het gaat over de media in zijn vaderland. ‘We wonnen twee awards met de TPO Podcast, maar je ziet dat de reguliere media er dan echt alles aan doen om daar toch geen aandacht aan te besteden. Wat een beetje sneu is, maar ik snap het. Het is niet de doelgroep.’

Maar nu is EW er tenminste, dus Veelo komt graag ter zake. ‘Bert was bij mij op bezoek en zag mijn studio. We hebben toen een proefaflevering opgenomen en online gezet. Daarop kwamen veel reacties, dus kort daarna zijn we het elke week gaan doen. En inmiddels al drie jaar twee keer per week. We hebben nooit één week verzaakt.’ Ook daarin klinkt kritiek op hun collega-journalisten, die hun podcasts verre van regelmatig opnemen of gerust maandenlang met vakantie gaan.

‘Wij verdienen meer dan een ton per jaar!’

Brussen: ‘Wij zijn geen marketing- of salestypes. Wij maken die uitzending en hopen dat mensen komen luisteren. Eigenlijk moeten we er meer mee doen, we moeten ze lokken en vasthouden. Daar heb je een arsenaal aan trucs voor. Daar zijn wij te lui voor en te dom, maar het groeit nog wel. We verdienen meer dan een ton per jaar!’ Veelo aarzelt: ‘Is dat nou verstandig om te zeggen, Bert?’ Maar dan draait hij bij: ‘Nou ja, het is ook een teken van ons succes. Daar mogen we best trots op zijn.’

Vroeger kwam de talk radio via de ether. Vrije piratenzenders zochten de grenzen op van de wet én van de moraal. De podcastvariant, met donaties en abonnementen van trouwe fans, biedt een gouden doorstart, blijkt in de Verenigde Staten. De provocatieve mediapersoonlijkheid Howard Stern (69) was van 1986 tot 2005 mateloos populair op de radio, waarna hij overstapte naar online radio Sirius-XM, die met betaalde abonnementen werkt. Stern is multimiljonair en nog steeds erg populair.

Komiek Joe Rogan (56) spant de kroon: zijn Joe Rogan Experience heeft ruim elf miljoen luisteraars. In 2020 ging hij in zee met Spotify – voor liefst 200 miljoen dollar, volgens The New York Times. Zijn harde eis: hij mag alles zeggen en iedereen voor de microfoon uitnodigen, zoals zijn luisteraars van hem gewend waren. Rogan staat, net als Stern en Curry, erom bekend dat hij geen blad voor de mond neemt en ook complottheorieën niet schuwt.

Radicale vrije meningsuiting als verdienmodel

De vrije meningsuiting heeft vaak een hoge prijs, zeker in de huidige cancelcultuur, maar voor de libertarische makers van talk radio blijkt het juist lucratief. Zo ook voor de TPO Podcast in Nederland. Veelo: ‘We kunnen maken wat we willen, zeggen wat we willen. Dat zorgt voor lol, die we overbrengen op de luisteraar.’

Eigen baas, geen adverteerders, geen hoofdredacteur die de teugels strak houdt. ‘Dit is wel de ultieme vrijheid,’ zegt Veelo. ‘Ik had hier altijd op gehoopt, in mijn loopbaan bij verschillende radio- en tv-omroepen. Maar ik ben nu weer terug bij af, zoals ik ooit begon bij Radio Decibel. Zo maakten wij vroeger radio, in alle vrijheid. Wij hoeven niets en mogen alles. En gelukkig zitten Bert en ik op heel veel onderwerpen op hetzelfde spoor. Niet dat we het altijd met elkaar eens zijn, maar ik weet wat Bert beroert. Soms dienen de onderwerpen zich spontaan aan.’

‘Incompetente politici zijn niet te harden’

Wat brengt die vrijheid concreet? Veelo: ‘Wij hebben vaak het gevoel: cut the crap. Stop met die bullshit. Incompetente politici zijn niet te harden. Of het nou van Thierry Baudet komt of van Sophie Hermans of Jesse Klaver, er wordt een hoop onzin verkocht en daar slaan wij op aan. Dat geldt voor de politiek, maar ook voor de journalistiek. Journalisten zijn heel weinig zelfkritisch. Die vinden zichzelf heel objectief en rechtschapen, die mag je niet bekritiseren. Daar zit een gat, want het publiek weet heus wel dat journalisten ook fouten maken en bevooroordeeld zijn. Wij vinden het dan leuk om op die zwaktes te wijzen.’

Brussen: ‘Het niet benoemen is een serieus probleem, dat is systeemrot binnen de journalistiek. Als je kritiek levert, zeggen journalisten dat ze niets verkeerds hebben gezegd. Dat is waar, maar het probleem is dat ze sommige dingen helemaal niet brengen. Als je als journalist problemen niet benoemt, dan doet niemand het. Dat is de laatste twintig jaar over de hele breedte van de journalistiek het geval.’

De journalist wordt de nieuwe dominee

Brussen weet ook hoe dat komt: ‘Er is geen dominee meer, dus dan wordt de journalist maar dominee. De nieuwsconsument gaat niet meer naar de kerk, maar zoekt in de media naar een nieuwe dominee, die hem vertelt hoe hij goed moet leven. Daar staan de kranten tegenwoordig vol mee.’

‘Voor mij is oprechtheid van belang,’ zegt Brussen. ‘Dat kleffe moralisme, ik wil niet anderen opleggen wat ze moeten vinden. Tijdens mijn jeugd op de Veluwe kreeg ik enorm veel mee van het calvinisme. Het kan best dat mijn anti­moralisme daaruit voortkomt. Neem Rutger Bregman of Freek de Jonge, van die ­domineeszoontjes. Dat zie je wel een beetje terug, als ik het mild uitdruk!’

Nederland is sowieso bemoeiland nummer één, volgens Brussen, die om die reden ook is geëmigreerd. ‘In Spanje laten mensen elkaar echt meer met rust. Misschien is dat meer katholiek, ofzo.’ Veelo houdt wel van Nederland. ‘Hier in de binnenstad van Amsterdam zijn natuurlijk heel veel vreselijke mensen. Maar als ik dan in de avondzon over de gracht loop, heb ik het toch erg fijn.’

‘Bewustwording geneest geen kanker’

Is alles dan slecht aan de journalistiek? Veelo: ‘Zeker niet. Nieuwsuur is echt een zegen, en de parlementair verslaggevers van RTL en SBS doen het heel goed. Gelukkig zijn er genoeg collega’s die hun werk doen, en de nieuwsconsument gewoon goed informeren en niet meteen hun mening geven.’

Veel media houden zich bezig met klein menselijk leed. Brussen: ‘Niets nieuwswaardigs, maar alleen maar interviews met slachtoffers om hun slachtofferschap. Alleen maar voor medelijden en bewustwording. Zo van: in november laten we onze snor staan. Waarom? Tegen prostaatkanker! Maar als je iets aan kanker wil doen, moet je de wetenschap in. Bewustwording geneest geen kanker.’

‘Agendajournalistiek is zo lui, maak het niet zo groot’

Een andere irritatie van de podcastvrienden gaat over ‘agendajournalistiek’: de neiging van nieuwsmedia stil te staan bij relatief futiele momenten, zoals ‘een jaar na de uitbraak van de oorlog in Oekraïne’. Veelo: ‘Het is zo lui, je leest honderd keer hetzelfde verhaal. Zonder nieuwswaarde. Maak het niet zo groot.’

Maar hoe zit dat dan met een interview naar aanleiding van een vijfhonderdste podcastaflevering? Veelo lacht: ‘Nou, één uitzondering dan!’