Brekelmans nieuwe fractievoorzitter VVD

• Jan Paternotte is opnieuw gekozen tot fractievoorzitter van D66 in de Tweede Kamer. De keuze kwam niet als verrassing, omdat Paternotte eerder al had aangegeven dat hij was gevraagd als opvolger van Rob Jetten, die premier wordt.

• Volgens Paternotte heeft zijn ervaring de doorslag gegeven. Hij kwam in 2017 in de Tweede Kamer en is daarmee de langstzittende D66’er. Eerder was hij al fractievoorzitter van januari 2022 tot december 2023.

• Paternotte verwacht dat de functie ditmaal zwaarder zal zijn, omdat D66 als grootste partij deelneemt aan een minderheidscoalitie. ‘Het wordt harder werken,’ aldus Paternotte.

• Hij wil wekelijks de fractievoorzitters van de andere coalitiepartijen, Ruben Brekelmans (VVD) en Henri Bontenbal (CDA), uitnodigen voor overleg, maar verwacht ook regelmatig steun te moeten zoeken bij andere partijen.

• De VVD-fractie in de Tweede Kamer heeft Ruben Brekelmans gekozen tot nieuwe fractievoorzitter. Dat heeft partijleider Dilan Yeşilgöz bekendgemaakt. De keuze voor Brekelmans was unaniem, liet zij weten via X.

• Brekelmans (39) is momenteel nog minister van Defensie. Die functie draagt hij op 23 februari, bij het aantreden van het nieuwe kabinet-Jetten, over aan Yeşilgöz. Zij wordt in het nieuwe kabinet naast minister ook vicepremier.

• Yeşilgöz had vorige week al aangegeven dat Brekelmans haar beoogde opvolger als fractievoorzitter was, toen zij de VVD-bewindspersonen voor het nieuwe kabinet presenteerde. ‘Ook dit gaat hij geweldig doen,’ aldus Yeşilgöz.

• Rob Jetten verdedigt de voordracht van nieuwe ministers die ‘met een frisse blik’ aan hun taak beginnen, zoals Jaimi van Essen als minister van Landbouw.
• Van Essen, 34 en wethouder in Deventer, heeft geen ervaring in Den Haag of met het stikstofdossier, maar Jetten verwacht dat ze vanaf dag één aan het werk kan.
• Voor Volkshuisvesting schuift D66 de hoge militair Elanor Boekholt-O’Sullivan naar voren, die veel ervaring heeft met ruimtelijke planning via Defensie.
• Jetten benadrukt dat het succes van deze post vooral afhangt van ‘gedisciplineerde uitvoering’.
• Sjoerd Sjoerdsma keert terug als minister van Buitenlandse Handel, ondanks dat hij eerder door China op een sanctielijst werd gezet. Jetten stelt dat Europese sancties geen invloed mogen hebben op Nederlandse kabinetsvoordrachten.
• Volgende week spreekt Jetten met de beoogde ministers en staatssecretarissen van D66, VVD en CDA om de voorbereidingen te bespreken.

• De 34-jarige Jaimi van Essen wordt benoemd tot minister van Landbouw, zo bevestigt zijn woordvoerder na eerdere berichtgeving van Tubantia. Van Essen is momenteel wethouder in Deventer, waar hij zich sinds 2024 bezighoudt met energie, milieu en economie. Eerder vervulde hij dezelfde functie in de gemeente Losser.
• Op het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur wacht hem een zware opgave. Van Essen zal een rol spelen bij het aanpakken van de stikstofcrisis, een dossier dat ingrijpende gevolgen kan hebben voor boerenbedrijven. Boerenorganisaties volgen zijn benoeming kritisch, mede omdat D66 in het verleden heeft gepleit voor een halvering van de veestapel.

• Stientje van Veldhoven wordt voorgedragen als minister van Klimaat en Groene Groei namens D66. Dat melden ingewijden aan ANP na berichtgeving van RTL Nieuws. Van Veldhoven was eerder staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en maakte jarenlang deel uit van de Tweede Kamer voor haar partij.
• In de afgelopen jaren werkte zij bij het World Resources Institute, waar zij de functies van vicepresident en directeur Europa vervulde.

• Sjoerd Sjoerdsma wordt voorgedragen als minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. De benoeming werd gemeld door BNR en bevestigd door een ingewijde. Sjoerdsma was eerder tien jaar Kamerlid voor D66 en gold in die periode als een uitgesproken politicus.
• In 2021 belandde hij op een sanctielijst van China, als reactie op Europese maatregelen tegen het land vanwege mensenrechtenschendingen tegen de Oeigoerse minderheid.

• Nathalie van Berkel wordt naar verwachting staatssecretaris van Financiën namens D66. Dat melden ingewijden. Zij is momenteel Tweede Kamerlid voor de partij van Rob Jetten en maakte eerder deel uit van de raad van bestuur van uitvoeringsorganisatie UWV.
• Van Berkel trad vorig jaar toe tot de Tweede Kamer, waar zij zich namens D66 bezighoudt met financiële dossiers. Op het ministerie van Financiën zal zij gaan samenwerken met VVD-minister Eelco Heinen.

• D66 schuift luitenant-generaal Elanor Boekholt-O’Sullivan naar voren als minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, meldt de partij op haar website. Zij is de eerste vrouw die de rang van luitenant-generaal bereikte binnen de Nederlandse krijgsmacht. Eerder maakte D66 al bekend Rianne Letschert te willen benoemen als minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Hans Vijlbrief als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
• Volgens D66 heeft Boekholt-O’Sullivan in haar loopbaan meerdere leidinggevende en strategische functies bekleed, waarmee zij ruime ervaring heeft opgedaan in organisatieontwikkeling, leiderschap en maatschappelijke vraagstukken.
• Binnenkort krijgt zij de Aletta Jacobsprijs, die tweejaarlijks wordt toegekend aan een academisch opgeleide vrouw die zich heeft ingezet voor emancipatie. De jury roemde haar als iemand ‘die zich staande weet te houden in de mannenwereld van de krijgsmacht en daarbij zichzelf weet te blijven’.
• Boekholt-O’Sullivan zette zich binnen Defensie onder meer in voor de aanschaf van scherfvesten die beter geschikt zijn voor vrouwen. Tot dan toe werden vooral vesten gebruikt die voor mannen waren ontworpen, wat voor vrouwelijke militairen oncomfortabel en minder veilig was.

• Het CDA wil topambtenaar Annet Bertram naar voren schuiven als staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat. Dat bevestigen bronnen aan de  NOS. Bertram is momenteel secretaris-generaal op het ministerie van Asiel en Migratie en bekleedde eerder diverse hoge functies binnen de rijksoverheid.
• D66 en het CDA presenteren begin deze week hun kandidaten voor minister- en staatssecretarisposten in het kabinet-Jetten. De VVD maakte haar voordrachten vorige week al bekend.

• Nederland moet zich bij het verhogen van de defensie-uitgaven niet richten op tanks, maar op sectoren waarin het land sterk is. Dat stellen economen van De Nederlandsche Bank (DNB) vrijdag op basis van nieuw onderzoek.

• Nederland heeft afgesproken om binnen tien jaar minimaal 3,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan defensie te besteden. ‘Dat betekent dat we jaarlijks vanaf nu steeds meer gaan uitgeven tot aan zo’n 19 miljard euro extra in 2035,’ aldus de onderzoekers.

• Volgens de economen is het verstandig om te kijken hoe het extra geld zo efficiënt mogelijk kan worden ingezet. ‘Nederland heeft geen goede uitgangspositie voor het produceren van defensiegoederen zonder civiele toepassing, zoals tanks en munitie,’ schrijven zij.

• In sectoren waar Nederland wél een voorsprong heeft, zoals halfgeleiders, liggen volgens DNB betere kansen. Daarom zou Nederland zich meer moeten richten op het zogenoemde dual use-domein: ‘militaire producten die ook buiten het leger kunnen worden gebruikt’.

• Daarbij gaat het bijvoorbeeld om chips die zowel in drones als in telefoons toegepast kunnen worden.

• D66 en CDA verwachten begin volgende week de namen van hun ministers en staatssecretarissen bekend te maken.
• De VVD maakte donderdag al bekend wie namens de partij in het kabinet plaatsneemt, nadat de portefeuilleverdeling rond was.
• Inmiddels zijn er al namen uitgelekt, waaronder Rianne Letschert die voor D66 minister van Onderwijs zou worden.
• In het nieuwe kabinet levert D66 zeven ministers (inclusief de premier), de VVD zes en het CDA vijf, en daarnaast leveren alle drie partijen elk drie staatssecretarissen.

• In het nieuwe kabinet onder beoogd premier Rob Jetten (D66) krijgt één staatssecretaris de regie over alle digitale dossiers. Daarmee worden verantwoordelijkheden die tot nu toe over drie ministeries waren verspreid, samengebracht. Al jaren klinkt, onder meer vanuit de IT-sector, de oproep om digitale zaken onder te brengen bij één bewindspersoon met echte doorzettingsmacht.
• ‘We vinden het belangrijk om dit op één plek te organiseren’, aldus Jetten. ‘Daar hoort alles bij: digitale veiligheid, de kansen die digitalisering biedt voor economie en samenleving, maar ook de discussie in Europa over hoe je minder afhankelijk wordt van buitenlandse software en techbedrijven.’ Die zorgen spelen bijvoorbeeld rond Solvinity, het bedrijf achter DigiD, dat mogelijk in Amerikaanse handen komt.
• De nieuwe staatssecretaris voor digitale economie en soevereiniteit komt te werken onder het ministerie van Economische Zaken en wordt geleverd door D66. Wie de functie gaat vervullen, wordt later bekendgemaakt.

• Wie krijgt Buitenlandse Zaken, en wie krijgt Defensie? De gehele postenverdeling van D66, VVD en CDA op een rij.
• Lees hier

• Meer informatie volgt.

• Kleine partijen als ChristenUnie, SGP, BBB en DENK uitten in de Tweede Kamer zorgen over het plan om een kiesdrempel te onderzoeken; volgens ChristenUnie-leider Mirjam Bikker brengt dit ‘zeer mooi bijdragende partijen die een stem geven aan zoveel mensen’ in onzekerheid.
• DENK-leider Stephan van Baarle sprak van ‘ondemocratisch handelen’ en waarschuwde dat kleine partijen zo ‘misschien uit het parlement geweerd worden’.
• D66’er Joost Sneller benadrukte dat het slechts om onderzoek gaat en zei: ‘We gaan dat onderzoeken. Ik denk dat de argumenten die de heer Van Baarle naar voren brengt, een belangrijke plek verdienen in die discussie.’
• VVD’er Silvio Erkens stelde dat ‘er meerdere routes zijn die naar Rome kunnen leiden’, terwijl CDA’er Tijs van den Brink voorstelde het aantal ondersteuningsverklaringen te verhogen.

• Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat de NPO wordt ingedeeld in vier omroephuizen en een aparte taakomroep van de NOS en NTR.
• Een motie van coalitiepartijen VVD, D66 en CDA krijgt daarbij in elk geval steun van GroenLinks-PvdA, dat eerder al met een vergelijkbaar voorstel kwam.
• Het demissionaire kabinet werkt al langer aan plannen om publieke omroepen samen te voegen.
• Door die samenwerking zouden minder managers nodig zijn en zou de onderlinge concurrentie afnemen.

• De plannen van de coalitiepartijen om te stoppen met het belasten van papieren winsten op beleggingen moeten volgens demissionair staatssecretaris van Financiën Eugène Heijnen (BBB) nog financieel worden onderbouwd. In de vorige week gepresenteerde financiële plannen ontbreekt een dekking voor deze maatregel, constateert hij.

• De Tweede Kamer spreekt momenteel over een nieuw stelsel voor de belasting op vermogen in box 3, waarbij ook jaarlijkse waardestijgingen van bijvoorbeeld aandelen worden belast. De coalitie wil dit stelsel, dat in 2028 moet ingaan, zo snel mogelijk ‘doorontwikkelen’, met als uiteindelijke doel om pas belasting te heffen bij verkoop en gerealiseerde winst.

• ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis zette in het debat vraagtekens bij de gevolgen van die keuze voor de overheidsfinanciën, omdat hiervoor geen middelen zijn gereserveerd. Heijnen deelde die zorg. ‘Ook ik heb het coalitieakkoord gelezen en de financiële plaat, en ik had dezelfde vraag.’

• Heijnen staat zelf positief tegenover een vermogenswinstbelasting en ziet het wetsvoorstel dat hij verdedigt als ‘een tussenstap’. Tegelijkertijd benadrukt hij dat de uiteindelijke keuze aan een nieuw kabinet en de Tweede Kamer is. ‘Ik neem aan dat dan ook aandacht wordt geschonken aan de budgettaire gevolgen.’

• Tot nu toe is alleen doorgerekend wat het kost om in het huidige wetsvoorstel papieren winsten op vastgoed en aandelen in start-ups buiten de heffing te houden. Dat zou de schatkist in tien jaar tijd 23 miljard euro kosten. Voor een volledig beeld van de opbrengsten bij een volledige vermogenswinstbelasting is volgens Heijnen aanvullend rekenwerk nodig.

• Desondanks lijkt zich in de Kamer al een ruime meerderheid af te tekenen voor een volledige vermogenswinstbelasting. Behalve de coalitiepartijen steunen ook JA21 en BBB dit voornemen.

• GroenLinks-PvdA-Kamerlid Luc Stultiens noemt dat ‘ongelooflijk’, omdat deze partijen volgens hem al een keuze maken ‘zonder te weten wat het kost’.

• Lees hier meer over de plannen van kabinet-Jetten voor box 3.

• GroenLinks-PvdA en de ChristenUnie waarschuwen dat het coalitievoorstel om de AOW-leeftijd te verhogen de samenwerking met de oppositie onder druk zet. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker herinnerde CDA-voorman Henri Bontenbal eraan dat het jaren heeft gekost om tot een pensioenakkoord te komen en dit vervolgens wettelijk vast te leggen.
• Tijdens het debat over het coalitieakkoord sprak zij haar zorg uit dat de minderheidscoalitie het vertrouwen van andere partijen schaadt door dit akkoord opnieuw ter discussie te stellen.
• D66, VVD en CDA zijn juist afhankelijk van steun uit de oppositie, omdat zij zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer geen meerderheid hebben.
• Ook Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA haalde eerder uit naar Bontenbal over het AOW-voorstel. De vraag van de CDA-leider of links met een alternatief plan wilde komen voor de oplopende kosten van de vergrijzing, viel bij Klaver slecht. ‘Laat ik duidelijk zijn: wij komen helemaal niet met een alternatief, zeker niet als we op deze manier worden aangesproken’, reageerde hij.

• SP-leider Jimmy Dijk vroeg GroenLinks-PvdA-voorman Jesse Klaver waarom hij openstaat voor samenwerking met de coalitie, terwijl daar volgens hem ‘geen enkele noodzaak’ voor is. Dijk noemde samenwerking op zichzelf verstandig, maar dan wel met de juiste partijen.
• Volgens Dijk is de koers van de coalitie van D66, VVD en CDA ‘knetterneoliberaal’. Hij wees op plannen die volgens hem neerkomen op verdere privatisering van zorgkosten, het afbouwen van de sociale zekerheid en hogere huren.
• Klaver weersprak die inhoudelijke kritiek niet en zei zelf ook weinig enthousiast te zijn over de coalitie. Toch pleitte hij voor bereidheid tot overleg. Zonder die bereidheid dreigt volgens hem dat de oppositie het nieuwe kabinet meteen wegstuurt, wat zou leiden tot nieuwe verkiezingen. ‘Dat kan,’ zei Klaver, ‘maar wat gebeurt er daarna?’

• Oppositiepartijen beschuldigen VVD-leider Dilan Yeşilgöz ervan de middenklasse te laten opdraaien voor de gevolgen van het coalitieakkoord. Volgens hen worden juist deze inkomensgroepen geraakt door de plannen van D66, VVD en CDA. Yeşilgöz weersprak die kritiek dinsdag in het Kamerdebat over het regeerakkoord en stelde dat de middenklasse ‘niet de rekening betaalt’.
• Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) noemde het ‘pijnlijk’ dat de middenklasse volgens hem wordt belast met de kosten van het beleid, terwijl mensen met grote vermogens worden ontzien. Ook Mirjam Bikker (ChristenUnie) en Chris Stoffer (SGP) uitten hun zorgen. DENK-leider Stephan van Baarle sprak van een ‘stapeling van belastingmaatregelen’ die vooral lage en middeninkomens zou treffen.
• Yeşilgöz hield vol dat de coalitie juist heeft geprobeerd te voorkomen dat de lasten bij de middenklasse terechtkomen. Ze wees erop dat autorijden betaalbaar blijft, dat de schenk- en erfbelasting niet wordt verhoogd en dat de hypotheekrenteaftrek behouden blijft. Volgens haar zijn dat precies de onderwerpen ‘die de middenklasse bezighouden en die daarom zijn beschermd’.

• VVD-leider Dilan Yeşilgöz zegt niet verrast te zijn door het voornemen van D66 om in de Eerste Kamer tegen de strenge asielwetten van het kabinet-Schoof te stemmen. Senator Boris Dittrich verklaarde maandag in Trouw dat D66 in ieder geval tegen de asielnoodmaatregelenwet zal stemmen en kritisch staat tegenover de invoering van een tweestatusstelsel. Dat staat op gespannen voet met het coalitieakkoord, waarin D66, VVD en CDA hebben afgesproken de wetten na goedkeuring door de senaat volledig uit te voeren.
• Yeşilgöz liet weten dat zij hiervan op de hoogte was en dat dit volgens haar past binnen de gemaakte afspraken. Ze reageerde daarmee op vragen van PVV-leider Geert Wilders. Zorgen over het doorgaan van de wetgeving heeft ze niet. Volgens haar is er in de Eerste Kamer een meerderheid te verwachten als de partijen die in de Tweede Kamer vóór stemden dat ook in de senaat doen.

• D66-leider Rob Jetten ziet vooralsnog geen aanleiding om het plan om de AOW-leeftijd te verhogen direct van tafel te halen. Ook wil hij niet vooruitlopen op een mogelijk oordeel van de Tweede Kamer. Mocht de Kamer zich hierover uitspreken, dan wil Jetten eerst zijn beoogde kabinet presenteren en daarna het gesprek aangaan met de sociale partners.
• Het onderwerp ligt gevoelig, omdat de AOW-leeftijd onderdeel was van het moeizaam tot stand gekomen pensioenakkoord. Critici vinden dat de coalitie die afspraken nu eenzijdig openbreekt. Daarom willen partijen als GroenLinks-PvdA en de PVV niet wachten tot een nieuw kabinet officieel is aangetreden. ‘Dit is een afspraak van de coalitie, niet van het kabinet,’ stelde Jesse Klaver namens GroenLinks-PvdA.
• Zowel Klaver als PVV-leider Geert Wilders waarschuwde dat Jetten hiermee in de problemen kan komen. Volgens hen draait politiek niet alleen om het verzamelen van meerderheden, maar ook om het herkennen wanneer draagvlak ontbreekt.
• Jetten noemde zijn houding ‘een oprechte zoektocht’. Hij zei de signalen uit de Kamer serieus te nemen en die later te betrekken bij zijn uiteindelijke afweging.

• D66 heeft volgens DENK-voorman Stephan van Baarle een ‘ondergrens’ overschreden door met VVD en CDA af te spreken dat de twee strenge asielwetten van het kabinet-Schoof na goedkeuring door de Eerste Kamer volledig worden uitgevoerd. Van Baarle richtte zijn kritiek op het Kamerdebat tot D66-leider Rob Jetten.
• Volgens Van Baarle zorgen ‘die asielwetten van de PVV’ ervoor dat vluchtelingen minder juridische bescherming krijgen en dat gezinshereniging wordt bemoeilijkt. Hij noemde dat ‘zondebokpolitiek’ en stelde dat dit voor zijn partij ‘door een ondergrens heen gaat’.
• Jetten verwees ter verdediging naar afspraken in het coalitieakkoord die de positie van asielzoekers volgens hem juist versterken. Zo wordt er extra geld uitgetrokken voor Vluchtelingenwerk, komen er in asielzoekerscentra balies om bewoners aan werk te helpen en krijgen asielzoekers vanaf dag één toegang tot taallessen.
• De twee asielwetten liggen gevoelig binnen D66. De partij stemde er in de Tweede Kamer al tegen en ook de Eerste Kamerfractie is voornemens dat te doen, zo meldde Trouw eerder.

• Het is volgens D66-leider Rob Jetten ‘niet realistisch’ dat Nederland de door het demissionaire kabinet toegezegde korting op de EU-afdracht nog zal ontvangen. Dat zei hij tijdens het Kamerdebat over het vorige week gepresenteerde coalitieakkoord. In de financiële bijlage bij dat akkoord is de geplande structurele besparing van 1,6 miljard euro vooralsnog niet geschrapt.
• Volt-voorman Laurens Dassen vroeg Jetten om duidelijkheid en waarschuwde dat de afspraken binnen de nieuwe minderheidscoalitie daarmee op ‘financieel drijfzand’ zouden rusten. Jetten reageerde dat het nog te vroeg is om een nieuwe raming te maken van de Nederlandse bijdrage aan de EU, omdat de onderhandelingen in Brussel nog lopen.
• De Europese Commissie en de lidstaten willen volgend jaar tot overeenstemming komen over de meerjarenbegroting voor 2028–2034 en de verdeling van de lasten. Zodra daar helderheid over is, zal de kwestie volgens Jetten ‘ordentelijk gezamenlijk worden opgepakt’.

• Het plan van de coalitie om de pensioenleeftijd sneller te laten oplopen geeft ‘het verkeerde signaal aan de oppositie’, zei GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver tijdens het formatiedebat. Hij noemde het een ‘belediging’ richting politici die het pensioenakkoord steunden.
• In dat akkoord uit 2019 is vastgelegd dat de pensioenleeftijd met acht maanden stijgt voor ieder jaar dat de levensverwachting toeneemt. De coalitie wil vanaf 2033 een directe koppeling: één op één met de levensverwachting.
• Klaver waarschuwde dat dit de bereidheid tot samenwerking ondermijnt. ‘Waarom zouden we afspraken met jullie maken als die later zomaar terzijde kunnen worden geschoven?’ vroeg hij zich af.

• De ChristenUnie heeft felle kritiek op wat partijleider Mirjam Bikker omschrijft als de ‘guurrechtse financiële koers’ van D66, VVD en CDA. Zij maakt zich vooral zorgen over plannen om de duur van de werkloosheidsuitkering te verkorten van twee naar één jaar en om de AOW-leeftijd sneller te laten stijgen.
• Bikker wees Jetten erop dat over deze onderwerpen eerder afspraken zijn gemaakt met de sociale partners, de zogeheten polder. Door daarvan af te wijken, wordt volgens haar ‘een handgranaat in de polder gegooid’. Ze zei de coalitie te gunnen dat zij aan de slag gaat, maar riep tegelijk op ‘de polder heel te houden’.
• Beoogd premier Rob Jetten verdedigde de plannen door te stellen dat ze bedoeld zijn om toekomstige generaties te beschermen. Volgens hem is het belangrijk om bij grote investeringen te voorkomen dat de rekening wordt doorgeschoven. Het begrotingsbeleid van de coalitie typeerde hij als ‘oer-Hollands’: zorgvuldig omgaan met belastinggeld en voldoende buffers aanhouden voor slechtere tijden.

• Als de zorgplannen van de nieuwe coalitie worden uitgevoerd, dreigt zorg voor veel patiënten duurder te worden. Daarvoor waarschuwen drie belangenorganisaties: Patiëntenfederatie Nederland, Ieder(in) en MIND, die opkomen voor respectievelijk mensen met een chronische aandoening, een beperking en psychische klachten.
• De organisaties spreken hun grote zorgen uit over het regeerakkoord van D66, VVD en CDA. Volgens hen leiden voorstellen als een hoger eigen risico, lagere vergoedingen en extra eigen bijdragen ertoe dat zorg opnieuw minder betaalbaar wordt.
• Ze vrezen dat mensen daardoor noodzakelijke zorg gaan mijden. Dat kan volgens hen leiden tot meer pijn en gezondheidsklachten, verergering van psychisch leed, minder deelname aan de samenleving en uiteindelijk juist hogere maatschappelijke kosten.
• Daarnaast zetten de organisaties vraagtekens bij de vraag of het kabinet voldoende middelen uittrekt om de negatieve gevolgen van de plannen te verzachten.

• Als de plannen van de nieuwe coalitie voor de zorg worden uitgevoerd, dreigt zorg duurder te worden voor mensen die ervan afhankelijk zijn. Daarvoor waarschuwen drie patiëntenorganisaties: Patiëntenfederatie Nederland, die opkomt voor mensen met een chronische aandoening, Ieder(in), voor mensen met een beperking, en MIND, voor mensen met psychische problemen.

• Volgens de organisaties roept het regeerakkoord van D66, VVD en CDA grote zorgen op. ‘Een hoger eigen risico, minder vergoeding en nog meer eigen bijdragen maken zorg opnieuw duurder,’ stellen zij. De vrees is dat mensen hierdoor zorg gaan mijden, ook wanneer die noodzakelijk is.

• Daarnaast zetten de drie organisaties vraagtekens bij de financiële ruimte die het kabinet uittrekt om de negatieve gevolgen van de plannen te verzachten.

• Klaver uitte vooral kritiek op de plannen van de coalitie voor zorg en sociale zekerheid en vond de ambities op klimaat en stikstof onvoldoende. Hoewel hij eerder samenwerking met D66, VVD en CDA zocht, stelde hij nu duidelijk dat steun alleen mogelijk is bij aanpassingen.
• Bezuinigingen sluit hij niet uit, maar liever ziet hij hogere belastingen voor bedrijven en miljonairs. Met name de voorgenomen miljardenbezuiniging op de WIA wees hij af: zonder afspraken met de vakbonden kan dat plan ‘niet rekenen op onze steun’.

• Voor steun van GroenLinks-PvdA is een ‘fundamentele koerswijziging’ noodzakelijk. Dat maakte partijleider Jesse Klaver duidelijk aan de coalitiepartijen D66, VVD en CDA tijdens een bijeenkomst in Utrecht. Daarbij waarschuwde hij: ‘Verwar onze uitgestoken hand niet met een blanco cheque.’
• Klaver uitte met name kritiek op de plannen van de coalitie voor de zorg en de sociale zekerheid. Daarnaast vindt hij dat de ambities op het gebied van klimaat en stikstof in het coalitieakkoord hoger hadden mogen liggen.

• CDA-leider Henri Bontenbal verwacht dat regeringsdeelname opnieuw pittig zal zijn voor zijn partij. Op een partijcongres in Den Bosch zei hij dat het CDA als coalitiepartner stevig zal worden aangesproken op het beleid. ‘Dat hoort bij verantwoordelijkheid dragen.’
• Tegenover de achterban verdedigde hij het nieuwe coalitieakkoord. Volgens Bontenbal is het akkoord ‘niet vrijblijvend’ en zijn extra belastingen en bezuinigingen nodig om onder meer defensie-investeringen mogelijk te maken.
• De zaal reageerde positief op het terugdraaien van bezuinigingen op ontwikkelingshulp en op zijn uitspraak dat de AOW dankzij het CDA ongemoeid blijft. Tegelijk staat in het akkoord dat de AOW-leeftijd vanaf 2033 volledig meegroeit met de levensverwachting.
• Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen in maart hoopt Bontenbal dat het CDA zijn sterke lokale positie kan vasthouden. De campagne wordt geleid door Kamerlid Hanneke Steen.

• De coalitie van D66, VVD en CDA wil volgens het akkoord ‘bouwen aan een beter Nederland’ en stelt dat ‘mét elkaar meer oplevert dan tegen elkaar’. Dat blijkt uit het coalitieakkoord.
• Ze willen doorbraken forceren op het gebied van stikstofbeleid en de woningmarkt, maar waarschuwen dat ‘hard werken’ nodig is en dat elke euro maar één keer kan worden uitgegeven.
• Daarom moet Nederland soms een ‘pas op de plaats maken’, terwijl er tegelijk 19 miljard euro wordt uitgetrokken voor defensie en fors wordt bezuinigd op zorg en sociale zekerheid.
• Omdat een Kamermeerderheid nog ontbreekt, hangt het van gesprekken met oppositiepartijen af of de plannen doorgaan of nog worden aangepast.

• De partijleiders van D66, VVD en CDA hebben donderdag het coalitieakkoord afgerond. Na overleg met de fracties zijn nog enkele ‘kleine aanpassingen’ doorgevoerd. Die fracties hadden het akkoord woensdagavond al hun goedkeuring gegeven.
• Volgens Rob Jetten (D66), Dilan Yeşilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) ging het vooral om taalkundige correcties en slordigheden. ‘We hebben met z’n allen vaak naar dezelfde teksten gekeken; een frisse blik van Kamerleden deed goed’, aldus Jetten.
• Het akkoord wordt vrijdag gepresenteerd. Woensdag volgt het debat in de Tweede Kamer. Jetten liet donderdag al weten te hopen dan te worden aangewezen als formateur, een rol die doorgaans de weg vrijmaakt naar het premierschap. Als formateur zal hij beginnen met het samenstellen van het kabinet, waarbij ook de verdeling van de ministersposten nog onderwerp van overleg is.

• Rob Jetten noemt het een ‘heel mooi symbool’ dat hij de eerste premier van Nederland kan worden die openlijk homo is en zegt ‘heel veel zin’ te hebben om aan de slag te gaan.
• ‘En dat ik toevallig met een man samen ben, dat betekent ook iets voor de lhbti-gemeenschap, in Nederland en wereldwijd,’ aldus de D66-leider, die ook de eerste premier namens zijn partij wordt.
• Dinsdagavond maakten D66, VVD en CDA bekend dat ze een akkoord op hoofdlijnen hebben gesloten en dat nu nog wordt gekeken of ‘alles klopt’ en naar ‘de voorbereiding van vrijdag, de dag dat we het coalitieakkoord gaan presenteren’.
• CDA-leider Henri Bontenbal verwacht geen dissidenten en zegt: ‘Onze fractiewoordvoerders zijn op veel onderwerpen gewoon meegenomen, dus het is niet zo dat de dingen als een verrassing komen.’

• D66, VVD en CDA zijn maandag begonnen aan wat de laatste dagen van de onderhandelingen over het coalitieakkoord moeten worden. Met het oog op de deadline van 30 januari benadrukte CDA-leider Henri Bontenbal dat een doorbraak nabij moet zijn. ‘Vandaag of morgen moet het rond zijn.’ D66-leider Rob Jetten zei ‘alle vertrouwen’ te hebben in een succesvolle afronding.
• In het afgelopen weekend spraken de leiders van de beoogde minderheidscoalitie verder. De gesprekken richten zich vooral op de verdeling van de middelen en de dekking daarvan. Tegelijkertijd liggen er nog inhoudelijke dossiers open, aldus VVD-leider Dilan Yeşilgöz. ‘Er ligt dus nog veel werk op tafel.’
• Volgens Bontenbal blijft de uitkomst onzeker. ‘Het kan zijn dat we er over een uur uit zijn, maar het kan ook dat we nog lange tijd blijven discussiëren.’
• Op financieel vlak grijpen de thema’s sterk in elkaar: extra uitgaven op het ene terrein betekenen automatisch minder ruimte elders. Daardoor bestaat de kans dat een voorlopig akkoord later opnieuw moet worden aangepast om steun van oppositiepartijen te krijgen. Bontenbal pleitte daarom voor duidelijkheid. ‘De coalitie moet met een helder financieel kader komen. De oppositie weet ook wat zij wil; daarna volgt het debat.’
• In de media circuleert 23 februari als mogelijke datum voor het aantreden van een nieuw kabinet. Jetten weersprak dat niet. ‘Het ligt voor de hand dat volgende week het debat in de Kamer plaatsvindt. Daarna kunnen we door met de volgende fase van de formatie: het samenstellen van de ministersploeg. Dan is het logisch dat halverwege of tegen het einde van februari het nieuwe kabinet op het bordes staat.’

Voormalig VVD-strateeg Mark Thiessen stipt in zijn column bij EW aan dat een minderheidskabinet:

• geen uitzonderlijk risico vormt, omdat ook meerderheidskabinetten de afgelopen jaren instabiel bleken

• voortkomt uit het simpele feit dat een stabiele meerderheid ontbreekt

• partijen dwingt om per dossier steun te zoeken in de Kamer

• en daarmee, zo betoogt Thiessen, juist een kans biedt om politieke stilstand te doorbreken en eindelijk gebruik te maken van meerderheden die er al jaren zijn, mits politici bereid zijn verantwoordelijkheid te nemen.

• DNB-president Olaf Sleijpen heeft in een gesprek met de formerende partijen opnieuw aangedrongen op stevige bezuinigingen. Met het oog op geopolitieke onzekerheid en de oplopende kosten van vergrijzing moet de begroting volgens hem de komende jaren structureel worden versterkt om schokken op te vangen.
• Eerder adviseerde de Studiegroep Begrotingsruimte, waarvan Sleijpen deel uitmaakt, dat een nieuw kabinet jaarlijks zo’n 7 miljard euro zou moeten besparen. Vooral de VVD pleit voor strikte begrotingsdiscipline, terwijl D66 en het CDA meer ruimte lijken te willen voor extra uitgaven.
• Tegelijkertijd willen meerdere partijen extra investeren in Defensie om aan de NAVO-norm te voldoen. Dat kan neerkomen op aanvullende uitgaven van 16 tot 19 miljard euro.
• De financiële puzzel ligt nu bij de onderhandelaars. “De keuzes zijn uiteindelijk aan hen,” aldus Sleijpen.

• Het financiële kader van de drie partijen die werken aan een nieuw kabinet krijgt steeds duidelijker contouren. Donderdag worden onderdelen daarvan besproken met deskundigen van De Nederlandsche Bank, het Centraal Planbureau en het ministerie van Financiën. D66-leider Rob Jetten zei na afloop van de formatiegesprekken op woensdag dat de partijen inmiddels ‘een beter beeld hebben van hoe het financiële plaatje eruitziet’.
• Jetten voerde samen met Dilan Yeşilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) langdurig overleg met informateur Rianne Letschert. Volgens Jetten ligt de planning er nog steeds om 30 januari tot afronding te komen, al benadrukte hij dat daar nog intensief overleg voor nodig is – een punt dat Letschert eerder ook al maakte.
• Daarnaast spraken de partijen woensdag met verschillende organisaties over knelpunten in de woningbouw en het stikstofbeleid. Volgens Jetten kan er snel worden doorgepakt zodra er een kabinet zit. De betrokken organisaties dringen erop aan dat het nieuwe kabinet duidelijke keuzes maakt, zodat zij verder kunnen met hun werk.

• De afsplitsing van zeven PVV-Kamerleden kan volgens D66-leider Rob Jetten nieuwe mogelijkheden bieden in de Tweede Kamer. De komst van een fractie die zegt constructief te willen samenwerken, noemt hij ‘kansrijk’.
• D66 sluit samenwerking met de afvallige PVV’ers niet bij voorbaat uit. Wel benadrukt Jetten dat eerst duidelijk moet worden welke politieke koers de nieuwe fractie zal varen. ‘Dat zal de komende weken moeten blijken.’
• Of de groep, die onder leiding staat van Gidi Markuszower, ook wordt uitgenodigd voor gesprekken over mogelijke steun aan de beoogde minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA, is nog niet beslist. ‘Dat bespreek ik eerst met de informateur,’ aldus Jetten.