Met dreiging uit China en Rusland en een wens voor minder afhankelijkheid van Amerika, wacht aanstaand minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (CDA) een zware taak.
Sinds 2019 was hij lid van het Europees Parlement in Brussel, binnenkort wordt Berendsen minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet-Jetten.Wie is hij, en kan hij Nederland internationaal op de kaart zetten?
Bredanaar met dromen
Als kind droomde Tom Berendsen (42) van een carriere als profvoetballer bij NAC Breda, maar door een blessure op 15-jarige leeftijd lukte dit niet.
Daarna lonkte de politiek, als tiener stelde hij zichzelf als doel om burgemeester van Breda te worden.
Uiteindelijk werd het Brussel, in 2019 nam hij namens het CDA zitting in het Europees Parlement.
Hier zette hij zich in voor de ontwikkeling van een groene industrie en bestreed Chinese inmenging in de Europese economie.
Een bijzonder CDA-huwelijk
Het Europees Parlement was ook de plek waar hij zijn vrouw, Aniek Berendsen-Marissink, leerde kennen. In 2014 werkte Berendsen voor Parlementslid Esther de Lange (CDA), toen Aniek Marissink bij De Lange kwam solliciteren.
Toch was de start van hun relatie niet vlekkeloos: Berendsen was Marissink niet opgevallen? ‘Nee, ik kwam voor de baan.’ Berendsen: ‘Ik adviseerde om Aniek niet aan te nemen, ze was te goed voor de positie,’ zeiden ze in 2018 tegen EW.
De Lange negeerde dit advies, tot vreugde van beiden. Ze trouwden in de Sint-Antoniuskathedraal in Breda.
Ondanks een jawoord in de kerk, verkiest de Bredanaar carnaval boven Kerst. Wanneer hem tijdens het verkiezingsdebat van 2024 van het Nederlands Dagblad gevraagd wordt naar zijn voorkeur, luidt zijn antwoord kort en krachtig: ‘Carnaval.’
Hard optreden tegen China en Rusland
‘Tom Berendsen: tegen de Russische beer,’ deelde het CDA deze week in een ludieke post op Instagram. Als lid van het Europees Parlement sprak hij zich herhaaldelijk uit tegen pogingen van China en Rusland om hun invloed in Europa uit te breiden.
In 2019 hield Berendsen zich in Brussel bezig met vissers en de invloed van drugscriminaliteit op havens.
Al snel verlegde hij zijn aandacht naar Chinese invloed in havens, nadat duidelijk werd dat al ruim de helft van de Rotterdamse containerterminal in handen was van investeerders uit China en Hong Kong.
Bij de Europese Commissie vroeg hij om opheldering over de Chinese invloed in Europese havens. Daarna bleef Berendsen het dossier nauwgezet volgen.
Hij was lid van de delegatie voor de betrekkingen met de Volksrepubliek China en sprak zich uit over het gebrek aan Europese slagkracht tegenover de Nieuwe Zijderoute (Belt and Road Initiative), het wereldwijde infrastuctuur- en investeringsproject, de versnelde militaire opbouw van China en de Europese afhankelijkheid van Chinese cruciale metalen.
Lees ook: Waarom Europese onafhankelijkheid van China en de VS een illusie is
Zijn laatste vragen in het Europees Parlement gingen nog over Russische nikkelhandel via de haven van Rotterdam, en in zijn laatste mediaoptreden uitte hij zijn zorgen over de machtsstrijd tussen de Verenigde Staten en China in diezelfde haven.
Chinese investeerders bezitten een grote hoeveelheid aandelen in Europese havens, wat slecht is voor de concurrentiepositie van Europa.
Voorstander van groene politiek en duurzaamheid
De concurrentie met landen als China en Rusland heeft bij Berendsen, net als zijn generatiegenoot en partijleider Henri Bontenbal, geleid tot een keuze voor groene industriepolitiek.
Duurzame energie is volgens hem de sleutel om Europa structureel minder afhankelijk te maken van andere landen.
Voordat Berendsen lid werd van het Europees Parlement, werkte hij als adviseur duurzaamheid bij consultancyfirma PricewaterhouseCoopers in Nederland.
In het Europees Parlement was hij rapporteur industriebeleid en vervulde een rapporteursrol bij een dossier dat samenhing met de klimaat- en industrieagenda van toen EU-commissaris Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA).
In 2025 werd hij benoemd tot rapporteur voor de Clean Industrial Deal van de huidige Eurocommissaris voor Klimaat Wopke Hoekstra (CDA).
Streng tegen Israël en geen Europees leger
Berendsen bekritiseert regelmatig het optreden van Israël in Gaza. Het nieuwe kabinet wil een ‘einde maken aan illegale nederzettingen, het geweld tegen burgers in Gaza stoppen en het verlenen van noodhulp niet langer belemmeren’. Dat staat in het coalitieakkoord.
Gedurende de Gaza-oorlog werd het kabinet-Schoof steeds kritischer over Israëls optreden. Het nieuwe kabinet zal onder Berendsen die lijn vermoedelijk doorzetten.
Lees ook: Buitenstaander die niet van gezeur houdt: wie is de nieuwe onderwijsminister Rianne Letschert?
Berendsen is geen fan van een Europees leger, waar coalitiepartner D66 dit wel als ideaal heeft. Hij vindt het een non-discussie en stelt dat het de komende vijftig tot honderd jaar niet gaat gebeuren.
Wat vraagt het coalitieakkoord van Berendsen?
Het coalitieakkoord is duidelijk over de nieuwe buitenlandkoers en daarmee lijken zijn taken helder: voer een realistisch buitenlandbeleid, bouw eenzijdige afhankelijkheden af en spreek andere grootmachten aan wanneer onze waarden en belangen onder druk komen te staan.
Nederland moet ‘de aanjager zijn van een geopolitieke en sterke Europese Unie die daadkrachtig optreedt’. Berendsen moet namens Nederland in Europa snel op zoek naar krachtige partners.