Een eerste peiling voorspelt Hart voor Den Haag van Richard de Mos op groei van 9 naar 12 zetels. Hij veroverde, net als andere lokale partijen, de politiek met een nieuwe stijl: ombudspolitiek.
Als er vandaag gemeenteraadsverkiezingen zouden zijn, dan zou bijna eenderde van de inwoners van Den Haag stemmen op de lokale partij Hart voor Den Haag. Geen andere partij komt in de buurt, de huidige nummer twee (D66) blijft op 8 zetels steken.
Ook GroenLinks-PvdA blijft op de som van de huidige fracties, met 8 zetels in totaal. VVD verliest flink en de kleine partijen DENK en PVV groeien iets in deze peiling (naar 3 en 4 zetels).
Er kan nog veel veranderen in de anderhalve maand tot de verkiezingen, maar de peiling door Ipsos I&O lijkt twee tendensen te bevestigen: het succes van lokale partijen in het algemeen, en het succes van de nieuwe politieke stijl van Richard de Mos (Hart voor Den Haag) in het bijzonder.
Halverwege januari peilde Omroep West de partij van De Mos ook al op 12 zetels. De populariteit van Hart voor Den Haag neemt in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen stabiel toe. Wat is ombudspolitiek en waarom is het zo succesvol?
Richard de Mos vertelt aan EW over zijn succes
Vlak voor de peiling werd gepubliceerd had EW contact met de partijleider van Hart voor Den Haag. Hij zit ‘volop in campagnestand’ voor de verkiezingen van 18 maart.
De joviale Hagenees holt van interview naar werkbezoek, maar voor EW heeft Richard de Mos (49) ‘altijd een momentje’. Met zijn lokale partij Hart voor Den Haag/Groep de Mos is hij sinds 2013 voorloper van de nieuwe politieke stijl die zich inmiddels over het hele lokale partijlandschap heeft verbreid: de ombudspolitiek.
Graag verkondigt De Mos het evangelie van de ‘straat naar de raad’ – en andersom. Ondanks de oppositierol kon hij met zijn partij veel doen voor Hagenaar en Hagenees.
Met verzet tegen ‘slecht beleid’, maar ook met ‘leuke ideeën’, zoals een project tegen eenzaamheid en standbeelden voor lokale beroemdheden.
‘Ombudspolitiek’: van waarschuwing naar geuzennaam
Dat De Mos begon als medewerker en Tweede Kamerlid voor de PVV, zegt niet alles over zijn politieke koers.
Voor zijn stadspartij vond hij medeoprichters bij de VVD, het CDA en zelfs D66, vanwaaruit ook zijn strijdmakker en mede-wethouder Rachid Guernaoui zou overstappen. ‘We zijn pragmatisch, dat is lokaal makkelijker omdat problemen tastbaarder zijn,’ zegt De Mos.
De term ‘ombudspolitiek’ ontstond eens als waarschuwing tegen populisme, cliëntelisme en vriendjespolitiek. Maar De Mos heeft het begrip omarmd als geuzennaam en luidkeels geclaimd als zijn politieke niche.
‘Politiek van en voor de burger. Makkelijk benaderbaar, altijd bereikbaar. Samen met bewoners.’ De slogans lepelt hij moeiteloos op. ‘Weet je, de gevestigde orde heeft het altijd over “participatie” en “inspraak” enzo, maar dat betekent vooral: u mag komen luisteren en wij doen lekker toch wat we willen.’
‘Lokale partijen zijn in het gat gesprongen,’ ziet deze hoogleraar
Het is van alle tijden, zegt hoogleraar decentrale overheden Geerten Boogaard (45) van de Universiteit Leiden.
‘Ombudspolitiek gaat al terug op de Nederlandse Republiek en zelfs het oude Rome, waar bestuurders luisterden naar petities en verzoekschriften uit de burgerij. Telkens krijgt het een nieuw jasje.’
Dat de lokale partijen dat doen, is nieuw volgens Boogaard. ‘Landelijke partijen hebben steeds meer een bestuurlijk profiel. Vroeger hadden zij grotere fracties in de gemeenteraad met ruimte voor een eigen ombudsteam. Nu zijn de fracties kleiner en instabieler.
Lokale partijen zijn in het gat gesprongen en zijn primair aan ombudspolitiek gaan doen. Dat is knap, doe het maar eens.’
Grootste partij van Den Haag, maar niet lang aan de macht
De Mos geeft met zijn adviesbureau lezingen in het land, ‘vooral aan andere lokale partijen die willen leren van onze succesformule. Hoe doe je een straatschouw? Hoe werkt ombudspolitiek? Hoe breng je de straat naar de raad?’
De methode-De Mos kenmerkt zich als een doorlopende campagne. ‘We hebben stadsdeelombudsteams, die gaan continu de straat op en de wijken in. En onze raadsleden moeten ook mee.’
Sinds 2018 is Hart voor Den Haag de grootste partij van de hofstad, met veel tegenwerking van andere partijen. Het college dat er uiteindelijk kwam, hield niet lang stand.
Een plotselinge inval door de Rijksrecherche in de kantoren en huizen van partijkopstukken en wethouders De Mos en Guernaoui leidde in oktober 2019 tot een vertrouwensbreuk in de coalitie.
Bestuurskundige: ombudspolitiek is ‘legitieme invulling’ van raadslidmaatschap
De verdenkingen van het Openbaar Ministerie logen er niet om: deelname aan een criminele organisatie, ambtelijke corruptie, het schenden van de geheimhoudingsplicht en meineed.
Na een slepend, vijf jaar durend onderzoek werden de twee in 2024 definitief vrijgesproken van alle aantijgingen, op twee marginale beschuldigingen na.
De rechtbank liet van het onderzoek van het OM weinig heel. Het was een opsteker voor De Mos en zijn partij en voor alle andere partijen in het land die ombudspolitiek bedrijven.
Bestuurskundige Julien van Ostaaijen van de Universiteit van Tilburg wijst er in zijn boek over decentrale overheden (Het onbegrepen bestuur) op dat ombudspolitiek ‘een legitieme invulling’ is van de taak van volksvertegenwoordiger.
Wel kan het ‘ongemakkelijk en soms onwenselijk zijn als een individuele volksvertegenwoordiger zich al te nadrukkelijk met de uitvoering bemoeit.’
Rechtszaken tegen Richard de Mos in Den Haag, en eerder tegen VVD-er Jos van Rey in Roermond, maken volgens Van Ostaaijen duidelijk dat er een ‘grote verantwoordelijkheid bij de politici zelf’ ligt.
Staatsrechtjurist: ‘Begin bij al die grote belangen en schimmige afspraken in de landelijke politiek’
Staatsrechtdeskundige Geerten Boogaard vindt dat onwenselijk. ‘Het onderzoek van het OM naar de Groep de Mos heeft veel schade toegebracht aan het aanzien van de lokale politiek. Dat kwam door tunnelvisie.’
‘Integriteit moet je in het systeem regelen en niet laten afhangen van de motieven van de individuele politicus.
Het OM wil per se dat “handel in invloed” als strafbaar feit wordt erkend, maar gaat in die strijd achter de lokale kruimels aan, terwijl het aan de top moet beginnen.
Ik zou tegen het OM zeggen: begin bij al die grote belangen en schimmige afspraken van bedrijven en partijen in de landelijke politiek!’
De coalitiebreuk van 2019 en de rechtszaak heeft de verhoudingen in de Haagse gemeenteraad voor lange tijd verziekt.‘Toch hebben we ook vanuit de oppositie veel bereikt,’ zegt De Mos.
‘Denk aan de ophef over parkeren op eigen terrein. Mensen met een opritje of voortuin raakten ineens hun parkeervergunning kwijt. Wij hebben meteen een meldpunt opgezet. Vorige week trok de wethouder het plan voorlopig in. En toen de gemeente een druk verkeersplein autoluw wilde maken, hebben we onze achterban gemobiliseerd. Met succes.’
De Mos: ‘Wij worden gewoon weer de grootste!’
Maar goede ombudspolitiek is niet alleen ‘anti’, zegt De Mos: ‘Je moet iets positiefs brengen. Met leuke ideeën komen.’
‘Zo hebben wij al in 2017 voor eenzame mensen, via een initiatiefvoorstel in de raad, een proef opgezet met “lief-en-leed-straten”. En dankzij ons rijdt er een cultuurtram door de stad. Ook hebben we gezorgd dat er standbeelden kwamen voor cabaretier Paul van Vliet en ADO-icoon Lex Schoenmaker.’
Door de actie werd het contact met de 78-jarige Schoenmaker zo goed, dat die nu op het stembiljet staat als lijstduwer.
Ook oud-ADO-speler Tom Beugelsdijk staat op de lijst, op plek 15. Nog een herkenbare trend bij lokale partijen: die binden graag plaatselijke prominenten aan zich, en andersom lenen die graag hun naam en tijd aan populaire politici als De Mos.
Of het succes van De Mos bestendig is, zal op 18 maart moeten blijken. De partijleider zelf weet het al: ‘Wij worden gewoon weer de grootste!’