De feiten: Ook Rutte en Schoof moesten meerderheid zoeken in de Eerste Kamer
Alom klinken waarschuwingen dat het minderheidskabinet het straks zwaar krijgt. Het heeft met 66 zetels geen meerderheid in de Tweede Kamer en in de Eerste Kamer ontbreekt die meerderheid ook.
Een wankel construct, valt het kabinet niet in de Tweede Kamer, dan wel in de Eerste Kamer, klinkt het dan.
Veel kopjes koffie met oppositie in Eerste Kamer
Zwartkijkers vergeten dat de afgelopen jaren opeenvolgende kabinetten geen meerderheid hadden in de Eerste Kamer. Voormalig premier Mark Rutte (VVD) dronk menig kopje koffie met de oppositie om zo in de Eerste Kamer een meerderheid bij elkaar te sprokkelen.
Ook het demissionaire kabinet-Schoof kan niet bij voorbaat rekenen op een meerderheid in de senaat. Schoof en de zijnen zijn zo goed als uitgeregeerd, maar moesten in hun eerste jaar vechten voor elke stem in de Eerste Kamer.
Onderhandelen met de oppositie
Het onderhandelen begon dan in de Tweede Kamer, bijvoorbeeld toen de onderwijsbegroting door het parlement moest. Via toezeggingen aan de oppositie werd alvast een meerderheid geregeld voor in de Eerste Kamer.
Achterkamertjespolitiek in optima forma die hoort bij Den Haag, politieke hoofdstad van een land van minderheden.
Wie zegt wat over onderhandelen in de Eerste Kamer?
Bron: Carla Moonen (CDA), Paul van Meenen (D66), Theo Bovens (CDA), Martin van Rooijen (50Plus)- ‘Ik heb niet anders meegemaakt dan een minderheidskabinet,’ zegt D66-senator Carla Moonen (62) tegen EW. Ze zit bijna zeven jaar in de senaat en zag menig minister of staatssecretaris voorbij komen om te lobbyen voor steun aan voorstellen. ‘Ze moesten vechten voor een meerderheid. Kabinetten hebben hier vrijwel altijd een minderheid. Het lijkt alsof iedereen dat vergeet.’
- D66-fractievoorzitter Paul van Meenen (69) haalt zijn schouders op over de ‘minderheid’ die het kabinet ook in de senaat zal hebben. ‘We zijn niet anders gewend.’ Terwijl hij een arm om senator Ferd Crone (GroenLinks-PvdA) slaat, zegt hij lachend: ‘Wij kennen hier eigenlijk helemaal geen minderheden.’
- ‘De Eerste Kamer is doorgaans rolvast en beoordeelt wetten op uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en rechtmatigheid. Als politieke motieven gaan overheersen, wordt er gewheeld en gedeald, zoals in de Tweede Kamer. Maar dat rolvaste domineert onze werkwijze. Het moeten dan natuurlijk geen gedrochten van wetsvoorstellen zijn,’ zegt CDA-senator Theo Bovens (66).
- De Eerste Kamer telt door afsplitsingen momenteel 19 fracties. Dat is hard werken voor ministers en staatssecretarissen die hun voorstellen door de senaat willen krijgen. ‘Ik zeg altijd: “Wacht het debat af en mijn stemverklaring erna.” Tja, je moet het wel een beetje spannend maken,’ zegt Martin van Rooijen (83) van 50Plus, die geniet van het onderhandelingsspel.
EW's visie: Kijk nuchter naar fenomeen minderheidskabinet
Door: Carla Joosten, redacteur PolitiekHet minderheidskabinet zou een riskante onderneming zijn. Menige toekomstig oppositiepartij, van Volt tot GroenLinks-PvdA, oordeelde zo toen bleek dat D66, VVD en CDA samen willen regeren zonder parlementaire meerderheid.
Eerste Kamer is niet voor het politieke werk
Dat vele kabinetten al regeerden zonder meerderheid – in elk geval in de Eerste Kamer – wordt zelden gesignaleerd, maar is alom bekend in Den Haag.
Een nuchterder omgang met het fenomeen minderheidskabinet is op zijn plaats. Zeker het verwijzen naar de Eerste Kamer is absurd.
Menig senator heeft nooit anders meegemaakt. En trouwens: de Eerste Kamer is er in de eerste plaats om wetten te beoordelen op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid en niet om het politieke werk van de Tweede Kamer nog eens over te doen.
Verkiezingen Eerste Kamer in 2027
In 2027 al kiezen de Provinciale Staten een nieuwe Eerste Kamer. Tot die tijd komt het nieuwe kabinet-Jetten amper met voorstellen naar de Eerste Kamer. Hoe de politieke verhoudingen na die verkiezingen zijn, is gissen. Grote kans dat D66, VVD en CDA ook dan geen meerderheid in de senaat hebben.
Of het kabinet-Jetten een riskante onderneming is, zal blijken. Menig meerderheidskabinet bleek dat in het verleden ook en viel voortijdig. Zelden in de Eerste Kamer trouwens.
Wordt Jetten de nieuwe Rutte in onderhandelen?
Bovendien is beoogd premier Rob Jetten (D66) naar verwachting een net zo handig onderhandelaar als voormalig premier Mark Rutte, die geen moeite te veel vond om partijen te overtuigen om voorstellen van zijn kabinetten te steunen.
Hij kon kopjes koffie drinken als de beste en deed dat veelvuldig. Ook met senatoren. Desnoods nodigde hij ze uit in het Torentje. Een magische plek, ook voor Haagse politici.
Dat laatste kan Jetten niet doen: hij moet het zonder Torentje stellen, gezien de nog jaren durende verbouwing van het Binnenhof. Senatoren die straks op de koffie mogen op het oude ministerie van Landbouw aan de Bezuidenhoutseweg in Den Haag, weten genoeg.
Jetten heeft de oppositie nodig
Jetten heeft hen nodig. Al is het goed mogelijk dat de verwoede wandelaar Jetten zelf richting Huis Huguetan gaat, waar de Eerste Kamer tijdelijk is gevestigd.
Dat een minderheidskabinet ook voordelen heeft, blijft onderbelicht. Doordat oppositiepartijen nodig zijn, zal een kabinet veel moeite moeten doen om tegenstanders van plannen te overtuigen. Dat is niet per se slecht voor het eindresultaat.
Verdere verdieping: Koehandel in Eerste Kamer is niet nieuw
Stemmen sprokkelen is geen nieuw Haags fenomeen. En dat sprokkelen zal voorlopig nog arbeidsintensiever worden, gezien de verdeeldheid in de senaat.
Met 19 fracties, waarvan zes eenmansfracties, is het geen kwestie meer van kopjes, maar sloten koffie drinken. Maar het is te doen. Koehandel bestaat al eeuwen in Den Haag.
Lees meer | toekomstig kabinet krijgt het druk in de verdeelde senaat