De feiten: Wetgevingsvacuüm legt werk Eerste Kamer stil
Bron: Eerste KamerDinsdag is de vaste vergaderdag van de senaat. Maar de Eerste Kamer heeft weinig te doen: vele dinsdagen op rij was het er al stil. Komende maand wordt dat anders: dan moeten de asielwetten in vliegende vaart worden behandeld. Maandag 23 maart debatteerde de Tweede Kamer er nog over en dinsdag 14 april moet de senaat beslissen.
Kabinet-Schoof liet lege werkvoorraad achter
Het kabinet-Schoof, dat 2 juli 2024 aantrad en 23 februari 2026 vertrok, regeerde ongeveer elf maanden. De coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB was weinig productief, waardoor er geen doorstroom was van wetsvoorstellen van Eerste naar Tweede Kamer, de normale route voor wetgeving.
De Eerste Kamer maakt zelf geen wetten, maar toetst voorstellen die door de Tweede Kamer zijn aangenomen op rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Dit betekent dat de werkvoorraad van de senaat afhankelijk is van aanlevering door de Tweede Kamer.
Wetgevingsvacuüm is de oorzaak
Tijdens de overgangsfase tussen het gaande en komende kabinet ligt de wetgevingsproductie grotendeels stil. Een nieuw kabinet moet eerst een regeerakkoord opstellen, prioriteiten bepalen en wetsvoorstellen voorbereiden. Dit proces kost maanden.
Daarna duurt het ook nog enige tijd voordat voorstellen uiteindelijk de Eerste Kamer bereiken. Dit creëert een zogenoemd ‘wetgevingsvacuüm’: een periode waarin er weinig werk beschikbaar is voor de senaat.
Historisch gezien heeft de Eerste Kamer meestal genoeg te doen. In de tweede helft van de twintigste eeuw werden er jaarlijks tussen de 250 en 300 wetsvoorstellen behandeld. Ook later was er sprake van jaarlijks tientallen tot honderden voorstellen.
Dat beeld veranderde in 2025. In het vergaderjaar 2025-2026 zijn tot nu toe pakweg 35 wetsvoorstellen afgehandeld. Ongeveer 80 tot 85 procent minder dan het historisch gemiddelde.
Wie zegt wat over stilte in de senaat?
Bronnen: EW, FD, Eerste Kamer- ‘Het kabinet-Schoof heeft nog geen wet onze kant op gestuurd,’ klaagde senator Mei Li Vos (toen nog PvdA-Groenlinks) najaar 2024 over het op 2 juli aangetreden kabinet tegen Het Financieele Dagblad.
- ‘Het is heel stil hier,’ zei senator Saskia Kluit (Progressief Nederland) tegen EW.
- Desgevraagd zegt VVD-senator Pim van Ballekom tegen EW: ‘Het was misschien wel wat rustiger, maar dat is dan binnenkort voorbij met de te behandelen box 3-wetgeving en de asielwetten. Bovendien krijgen we nog debatten over de Regeringsverklaring en de politieke beschouwingen.’
- ‘We wachten al heel lang op de asielwetten. Maandag 23 maart vergaderde de Kamer er nog over en nu komen ze snel onze kant op. De grootste stelselwijziging ooit op asielgebied volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst. Maar nu moeten we die wetten er in drie weken doorjagen. Dat verdient geen schoonheidsprijs,’ zegt senator Noortje Thijssen van PRO.
EW's visie: Stilte in senaat is verklaarbaar, maar alarmerend
Door: Carla Joosten, redacteur politiekHet kabinet Jetten trad op 23 februari aan. Dat het in een maand tijd nog niet veel wetgeving produceerde, is niet gek.
Vraag is of de machine straks goed op gang komt. Het net aangetreden kabinet-Jetten leunt op een minderheid van 66 zetels in de Tweede Kamer en 22 zetels in de Eerste Kamer.
Stabiele meerderheden vormen wordt alsmaar moeilijker. Beide Kamers zijn sterk versnipperd. Kabinetten moeten zich daardoor harder inspannen om het parlement achter voorstellen te krijgen.
Geringe werkvoorraad Eerste Kamer is alarmerend
De geringe werkvoorraad bij de Eerste Kamer is weliswaar verklaarbaar, maar toch alarmerend. Dat wetsvoorstellen op de plank blijven liggen betekent ook dat noodzakelijke nieuwe regels om problemen aan te pakken en hervormingen uitblijven, wat effect heeft op de samenleving.
De stikstofmisère, met de daaruit deels volgende stagnatie van de bouwproductie, is daarvan het beste voorbeeld. Maar er zijn veel meer plannen die vertraging oplopen.
Verdere verdieping: Politieke systeem verandert
Niet alleen de hoeveelheid werk verandert, maar ook de aard van het werk. In rustige periodes verschuift het type wetgeving dat de Eerste Kamer behandelt. Zware, politiek gevoelige dossiers maken plaats voor technische aanpassingen, begrotingswetten en implementatie van Europese regelgeving.
Zichtbaarheid Eerste Kamer neemt af
Veel van deze voorstellen worden aangenomen als hamerstukken, zonder debat. Hierdoor neemt niet alleen de werkdruk af, maar ook de zichtbaarheid van de Eerste Kamer in het politieke debat.
Rustige periodes in de senaat komen vaker voor, maar lijken nu toe te nemen door politieke fragmentatie en kabinetsinstabiliteit.
Een van de oorzaken van de lage activiteit van de senaat is dan ook zeker de sluipende verandering in het Nederlandse politieke systeem als geheel.