De feiten: Inwoners Haaksbergen willen één groot azc
Bron: Tubantia, Gemeente Haaksbergen, RTV SternetInwoners van het Twentse Haaksbergen hebben in een referendum hun voorkeur uitgesproken voor één groot azc, op een drukke locatie waar al mensen wonen.
Haaksbergen hield woensdag 18 maart als enige bij de gemeenteraadsverkiezingen ook een referendum. De opkomst was 54 procent, waarmee het referendum geldig is.
De komst van een azc staat wettelijk vast, dus draaide het referendum om de invulling. De gemeente moet volgens de Spreidingswet 129 statushouders opvangen.
Nu wonen 34 alleenstaande minderjarige vluchtelingen in een voormalig hotel aan de Molenstraat. Zij verhuizen binnenkort naar het oude gebouw van middelbare school het Assink Lyceum aan de Van Brakelstraat, met plek voor 50 jongeren. Voor de overige 79 zoekt de gemeente nog opvang.
Protest dwong referendum af
De komst van een azc zorgt voor veel onrust, ook in Haaksbergen. Inwoners vrezen voor overlast, intimidatie en criminaliteit.
In juni 2025 wees de raad een locatie aan in het buitengebied, tussen het kerkdorp Sint Isidorushoeve en de wijk Hassinkbrink.
Dit leidde tot veel bezorgde reacties van inwoners, waarna de actiegroep Belangenvereniging AZC Haaksbergen zich roerde met borden, sociale media-acties en demonstraties.
De vereniging vond dat de gemeente te weinig inspraak gaf en begon een handtekeningenactie voor een referendum. In oktober 2025 overhandigde zij ruim 1.900 handtekeningen aan burgemeester Gerard van den Hengel (VVD). De gemeenteraad stelde een vraagstellingscommissie van experts samen die de inwoners van Haaksbergen gerichte vragen voorlegde.
De gemeenteraad praat woensdag 25 maart verder over de uitkomst van het referendum.
Wie zegt wat over het azc-referendum?
Bron: Volkskrant, RTV Sternet, RTL Nieuws- ‘Wij willen graag een referendum om te kunnen zeggen of we voor of tegen een asielzoekerscentrum zijn hier in Haaksbergen’,’ zegt voorzitter Gert Jan Evers van Belangenvereniging AZC Haaksbergen tegen de Volkskrant.
- ‘Dat is het doel van een referendum: niet alleen het bestuur adviseren, maar ook met elkaar in gesprek gaan over de vraag waarom je iets vindt,’ zeggen Frank Kerckhaert, oud-burgemeester van Hengelo (CDA), en René Torenvlied, hoogleraar Bestuurskunde aan de Universiteit Twente, beiden lid van de vraagstellingscommissie, in gesprek met de lokale omroep RTV Sternet.
- ‘Zo zie je maar dat je als burger veel invloed op de besluitvorming kunt hebben. Ik hoop dat zoveel mogelijk mensen gaan stemmen,’ zegt de Haaksbergse burgemeester Gerard van den Hengel tegen RTL Nieuws.
EW's visie: Geef inwoners een stem in het azc-debat
Door: Dave Abbink, redacteur BinnenlandEen referendum is een goed initiatief om de onrust aan te pakken die in veel gemeenten leeft over de opvang van statushouders.
Gemeenten kunnen die spanningen niet voorkomen: de komst van een azc is nu eenmaal controversieel, verhalen over overlast temperen het enthousiasme en andersom zien voorstanders van ruimhartige opvang asielkritiek al gauw als racistisch of xenofoob.
Veel gemeenten lijken hun vingers er niet aan te willen branden, terwijl asielzoekersopvang door de Spreidingswet verplicht is.
Een referendum lost die controverse niet op, maar inwoners krijgen wel inspraak en de mogelijkheid mee te denken over alternatieve plannen.
Referendum als uitweg
De uitslag is niet bindend, de gemeenteraad besluit. Maar een volksraadpleging geeft wel zuurstof aan een vastgelopen en emotioneel debat en versterkt de legitimiteit van de uiteindelijke keuze. Andere gemeenten kunnen hiervan leren.
Het raadgevend referendum bestaat op nationaal niveau al sinds 2018 niet meer. En ook de grondwetswijziging voor het corrigerend, bindend referendum is nog altijd niet aangenomen.
Toch zijn er nog regelmatig lokale referenda. Daarmee is de volksraadpleging nog steeds een belangrijk middel om lastige kwesties bespreekbaar te maken.
Verdere verdieping: Referenda bij gemeenten
Bron: Nos.nl, Kennisbank Openbaar BestuurLokale referenda bestaan in Nederland al sinds het begin van de twintigste eeuw, maar kregen vooral vanaf de jaren negentig een vaste plek in de gemeentepolitiek. Gemeenten stellen zelf een referendumverordening vast en bepalen daarmee de regels.
Het gaat altijd om raadgevende (en dus niet-bindende) referenda: de gemeenteraad is het hoogste orgaan van de gemeentepolitiek en neemt uiteindelijk het besluit.
Lokale referenda sinds de jaren negentig
Sinds de jaren negentig zijn er enkele honderden lokale referenda gehouden.
Vooral in de periode 1995-2010 nam het gebruik toe, met referenda over herindelingen, bouwprojecten en andere omstreden besluiten. Daarna nam het aantal af, maar het instrument verdween niet.
Opkomst en hernieuwde populariteit
De opkomst verschilt sterk per referendum en ligt meestal tussen de 30 en 50 procent, met duidelijke uitschieters. De opkomst hangt sterk af van het onderwerp en de mate waarin het inwoners direct raakt.
Na de afschaffing van het nationale raadgevende referendum in 2018 staan lokale referenda meer in de belangstelling.
Gemeenten gebruiken ze vaker om draagvlak te peilen en inwoners te betrekken bij gevoelige besluiten. Ook bij lagere opkomst dragen ze bij aan het debat en aan de uitvoerbaarheid van het lokale beleid.