Stephen Miller, schaduwpresident van Amerika: de man die Trump beter snapt dan Trump zelf

Venezuela. Groenland. Deportaties van de immigratiedienst ICE. Monroe-doctrine. Afkeer van Europa. De media staan bol van ‘incidenten’ als gevolg van het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump. Maar zijn het wel incidenten? Nee, wordt duidelijk voor wie Stephen Miller (40) kent. Maak kennis met de schaduwpresident van Amerika.’

Miller groeit op in Santa Monica, een welvarende kustplaats in Californië. Zijn familie is Joods, middenklasse, met een eigen vastgoedbedrijf dat in de jaren negentig onder zware druk komt te staan door rechtszaken en financiële stroppen.

In het boek Hatemonger beschrijft journalist Jean Guerrero hoe Miller als tiener verslingerd raakte aan de stem van Rush Limbaugh, de conservatieve radiohost die fulmineerde tegen multiculturalisme en politieke correctheid.

Zijn ideologische vorming versnelt op Duke University, een prestigieuze universiteit in North Carolina. Daar ontwikkelt Miller zich tot campusactivist: hij schrijft columns tegen immigratie en organiseert debatten, en legt de basis voor de retorische stijl waarmee hij later bekend zal worden – direct, confronterend en provocerend.

Miller vergaart populariteit bij conservatieve hoek universiteit

Ook wordt hij populair in de conservatieve hoek van de universiteit door drie lacrossespelers te verdedigen die worden beschuldigd van verkrachting. Hij schrijft er stukken over in de universiteitskrant, en later blijken de beschuldigingen daadwerkelijk vals.

Na zijn afstuderen volgt de stap naar Washington, waar hij in 2009 communicatiedirecteur wordt van Senator Jeff Sessions. Sessions is dan al een centrale figuur binnen de harde vleugel van de Republikeinse immigratiepolitiek.

Miller: jonge ideoloog met een obsessie voor grenspolitiek en nationale identiteit

Via hem raakt Miller verweven met conservatieve denktanks en met Breitbart, het conservatieve online mediaplatform dat later een cruciale rol speelt in de opkomst van de alt-rightbeweging.

Tegen die tijd heeft Miller positie bepaald: hij is een jonge ideoloog met een obsessie voor grenspolitiek en nationale identiteit. Met deze ideeën komt hij begin 2016 in de buurt van Donald Trump.

Vanuit het anti-immigratiecircuit rond senator Jeff Sessions belandt Stephen Miller in 2016 in de Trump-campagne. Eerst als tekstschrijver, maar al snel als iemand die Trumps instincten kan vertalen naar politieke retoriek. 

Binnen enkele maanden staat hij op vrijwel elk campagnepodium als publieksopwarmer. Zijn donderende retoriek levert hem van tegenstanders de vergelijking op met nazi-propaganda-minister Joseph Goebbels, terwijl zijn supporters juist de stem horen van zijn idool Rush Limbaugh.

Het vermogen om ‘Trump beter te kunnen articuleren dan Trump zelf’ vormt volgens de nieuwssite Politico de basis voor zijn rol in de eerste en, vooral, de tweede termijn van Trumps presidentsschap.

Waarom geldt Stephen Miller als een van Trumps meest vertrouwde adviseurs?

Tijdens Trumps eerste termijn groeit Miller uit tot senior adviseur en vaste speechschrijver. Hij schrijft de inauguratiespeech American Carnage en helpt de contouren van het reisverbod op papier zetten.

In 2018 voert de regering-Trump de maatregel in dat iedereen die illegaal de grens oversteekt, strafrechtelijk wordt vervolgd. Omdat kinderen niet opgesloten mogen worden in federale gevangenissen, worden kinderen gescheiden van hun ouders opgesloten in een opvangcentra voor vluchtelingen.’

Stephen Miller heeft een belangrijke rol in het plan, dat kritiek krijgt van mensen zowel binnen als buiten de partij. Het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic publiceerde documenten waaruit bleek dat Millers kring direct betrokken is bij het inzetten van het plan als afschrikmiddel voor illegale migranten, deterrence geheten.

Volgens The Atlantic wordt hij binnen het Witte Huis gezien als iemand die ‘niet flamboyant, maar altijd aanwezig is’.

Welke functies geven Stephen Miller macht binnen het Witte Huis?

Na Trumps terugkeer in het Witte Huis in 2025 is Miller geen figurant meer, maar architect. Als plaatsvervangend stafchef en binnenlands veiligheidsadviseur stuurt hij een groot deel van de binnenlandse agenda aan, vooral op veiligheid, orde en federale bevoegdheden.

De Chief of Staff van de president geldt in de Amerikaanse politiek als een van de invloedrijkste, onverkiesbare posities, omdat de functie toegang heeft tot het kantoor van de president, het Oval Office.

Kevin McCarthy noemde hem in gesprek met de Amerikaanse krant The New York Times ‘de adviseur die Trump het meest vertrouwt’ – iemand die politieke chaos kan herformuleren tot een coherent verhaal dat past bij Trumps intuïtie.

Drie functies tegelijk voor Miller

In deze termijn vervult Miller drie functies tegelijk: vertrouweling, retorisch architect en strategisch ideoloog. Hij zit bij vrijwel elk gesprek in de Oval Office dat ertoe doet, en bewaakt – volgens een hoge regeringsfunctionaris – ‘de rode lijnen van het presidentschap’. 

Terwijl hij in de eerste termijn vooral de stem van Trump versterkte, bewaakt hij nu zijn politieke koers. Ministers wisselen; Miller blijft.

Stephen Miller speelt een sleutelrol in Project 2025, het conservatieve hervormingsplan voor het herinrichten van de federale overheid.

Binnen Project 2025 geldt hij als de strategische vertaler: de man die de ideologische blauwdruk van conservatieve denktanks omzet in uitvoerbaar beleid. Dat blijkt uit meerdere onderzoeken naar zijn rol in de tweede termijn, waaronder reconstructies van nieuwsbureau Reuters en tijdschrift The Atlantic.

Lees ook: Wat is Project 2025 en waarom wordt dit gezien als de ‘ware’ agenda van Trump?

Hoe gebruikt Stephen Miller America First Legal als machtsbasis binnen Project 2025?

De spil in dat netwerk is America First Legal (AFL), de organisatie die Miller in 2021 oprichtte en die door critici is omschreven als een ‘tweede ministerie van Justitie’ dat buiten het zicht van het Congres en de pers opereert.

Juristen die voor AFL werkten, doken later op in de werkgroepen van Project 2025, waar zij meeschreven aan stukken over immigratie, handhaving en uitvoerende macht.

The New York Times meldde begin 2025 dat meerdere van Millers bondgenoten vanuit AFL zijn overgeplaatst naar sleutelposities in het Witte Huis, Department of Homeland Security (ministerie van Binnenlandse Veiligheid) en het ministerie van Justitie – een stille personele revolutie die perfect past binnen Project 2025.

Hoe past Millers strijd tegen de administrative state in de ideologie van Project 2025?

De logica is helder. In documenten van de conservatieve denktank Heritage Foundation wordt de administrative state beschreven als een obstakel voor conservatief bestuur. Miller ziet dit als ‘anti-Trump-elementen in de bureaucratie’.

Zijn strijd hiertegen sluit naadloos aan bij het Project 2025-idee dat hoge ambtenaren vervangen moeten worden door mensen die door de politiek worden benoemd.

Het Amerikaanse dagblad The Washington Post citeerde al in Trumps eerste termijn medewerkers die zeiden dat Miller ‘de staat wilde herontwerpen zodat die nooit meer Trump zou kunnen tegenwerken’.

Die ambitie is in de tweede termijn explicieter: hij gebruikt het deep state-frame – een groep, ongekozen, oncontroleerbare groep ambtenaren en andere overheidsmedewerkers die de échte macht zouden hebben – als rechtvaardiging voor zuiveringen, overplaatsingen en het wegsturen van kritische juristen.

De rol van Miller in de aanvallen op Venezuela

Ook bij de aanvallen van de Verenigde Staten op Venezuela en de gevangenneming van president Nicolás Maduro speelt Stephen Miller een belangrijke rol. Hij behoorde tot het team dat de koers uitstippelde om Maduro en zijn autoritaire regime omver te werpen. Tegen televisiezender CNN zegt Miller over de aanval dat we ‘in de echte wereld leven, die wordt bestuurd door kracht, geweld en macht’.

Stephen Millers ambities met Groenland

Nog geen week na de aanval van de Verenigde Staten op Venezuela belandt Stephen Miller in de volgende controverse. Dit keer door zijn vrouw Katie Miller. Zij deelt op sociale media een afbeelding van Groenland in de kleuren van de Amerikaanse vlag.

Kort daarna reageert Stephen Miller op de ambities van de Verenigde Staten om Groenland in te lijven: ‘Groenland hoort bij de Verenigde Staten.’ En: ‘Niemand zal de Verenigde Staten militair bestrijden over de toekomst van Groenland.’ Hij sluit niet uit dat met militair ingrijpen Groenland zal worden verkregen.

Lees ook: Wat is de Monroe-doctrine en waarom is dat de blauwdruk van het Amerikaanse buitenlandbeleid?

Stephen Miller is in de tweede termijn van Trumps presidentschap uitgegroeid tot de spil waar het binnenlandse machtsapparaat om draait.

Dat begint bij de immigratiehandhaving. Miller verhoogde de dagelijkse ICE-arrestatiedoelen in mei 2025 naar ongeveer drieduizend per dag, een vertienvoudiging ten opzichte van de Biden-jaren en volgens betrokkenen bedoeld om ‘immigratiehandhaving in elke uithoek van de Amerikaanse samenleving te brengen’.  

Hoe stuurt Stephen Miller ICE-handhaving en massadeportaties aan?

Arrestaties verschoven van grensgebieden naar restaurants, bouwplaatsen, supermarkten en parkeerterreinen. De spanningen die dat veroorzaakte – protesten, rechtszaken, botsingen met lokale overheden – waren volgens Miller een noodzakelijk offer.

In een bericht op X omschreef hij het als ‘een gevecht om het voortbestaan van de beschaving’. 

Hoe rekt Stephen Miller de juridische grenzen van Trumps immigratiebeleid op?

Die aanpak gaat gepaard met een juridische strategie waarin Miller de grenzen actief oprekt.

Volgens de Britse krant The Guardian hielp hij het pakket decreten schrijven dat op Trumps eerste dag werd ondertekend: het inperken van het geboorterecht voor kinderen van niet-Amerikaanse ouders, het vrijwel onmogelijk maken van asielaanvragen en het uitroepen van een nieuwe noodtoestand aan de zuidgrens.

Medewerkers omschreven het aan persbureau Reuters als ‘beleid dat bewust de grenzen van de Grondwet opzoekt’. 

Welke agenda zet Miller centraal in Trumps tweede termijn?

Miller breidt immigratiebeleid uit tot een breder binnenlands veiligheidsproject. Hij verbindt criminaliteit, ordehandhaving en migratie met elkaar en zet die agenda centraal in Trumps tweede termijn. 

Volgens betrokkenen opereert hij ‘vanaf dag één’ met totale inzet, en Trump zelf beschouwt hem als een van zijn meest waardevolle medewerkers en noemt hem liefkozend ‘onze ster’.

Stephen Miller is een van de meest omstreden figuren in Washington. De kern van de kritiek richt zich op twee zaken: zijn rol als architect van het hardste immigratiebeleid in de moderne Amerikaanse geschiedenis, en de ideologische bronnen waaruit hij voor dat beleid put.

Welke ideologische controverses spelen rond Stephen Miller, van SPLC-e-mails tot alt-right-connecties?

De hevigste controverse ontstond in 2019, toen de Southern Poverty Law Center (SPLC) duizenden van Millers e-mails analyseerde.

Daaruit bleek dat hij redacteuren van de conservatieve nieuwssite Breitbart actief voedde met materiaal uit anti-immigratie- en white-nationalist-kringen, onder meer door te verwijzen naar het boek The Camp of the Saints (een dystopisch verhaal over een ‘invasie’ van niet-witte migranten) en rapporten van nativistische denktanks (die zijn gericht op het beschermen van eigen inwoners en vaak tegen migratie of buitenlandse invloeden).

Het SPLC concludeerde dat Miller ‘obsessief bezig was met extreem-rechts bronnenmateriaal’.

Welke beleidskeuzes leverden Stephen Miller blijvende kritiek op, van zero tolerance tot de Muslim-ban?

Ook zijn beleidskeuzes roepen structurele kritiek op. Miller geldt als de ontwerper van de zero tolerance-regel, die leidde tot massale scheiding van kinderen en ouders aan de zuidgrens. Volgens The Washington Post verdedigde hij die aanpak intern als ‘een noodzakelijk afschrikmiddel’.

Toen foto’s van huilende kinderen viraal gingen, werd Miller door een externe Witte Huis-adviseur omschreven als iemand die ‘genoot van de verontwaardiging omdat het afschrikmiddel werkte’.

Zijn rol in het vormgeven van de Muslim-ban maakte hem wereldwijd een symbool van Trumps nativistische koers. In gesprek met nieuwszender ABC News benadrukte Miller dat ‘de macht van de president om het land te beschermen niet in twijfel kan worden getrokken’.

Millers agressieve interpretatie van federale bevoegdheden

In de tweede termijn komt daar nieuwe kritiek bij: zijn agressieve interpretatie van federale bevoegdheden. Toen een rechter de inzet van de National Guard in Chicago bevroor, noemde Miller dat ‘een vorm van ondermijning van legitiem federaal gezag’. Juristen zien dat als een poging om constitutionele grenzen te verleggen.

De kritiek verschilt in toon, maar niet in conclusie: Miller is niet slechts een beleidsmaker, maar een ideoloog die het Amerikaanse immigratiesysteem – en breder, de federale staat zelf – probeert te hertekenen volgens zijn eigen visie.