Vorige week konden Europarlementariërs de Straat van Hormuz niet eens aanwijzen op de kaart. Maar de doorgang tussen Iran en de Golfstaten is op dit moment de navel van de wereld. En de NAVO, met 32 lidstaten waarvan 30 in Europa, moet ernaartoe om de Amerikanen te helpen, vindt Trump. Anders wacht het bondgenootschap ‘een zeer slechte toekomst’.
De listige en in het nauw gedreven Iraniërs weten dat ze door olievervoer in de Straat van Hormuz onmogelijk te maken, de wereldeconomie een fikse knauw kunnen geven.
En dat ze daarmee ook de Amerikaanse president Donald Trump, voor wie eind dit jaar de tussentijdse verkiezingen in zicht zijn, midscheeps kunnen raken.
Dus dreigen ze met het nog verder bestoken van olietransporten uit de Golfstaten en het leggen van zeemijnen, en kiezen ze zuidelijk van de Straat gelegen olievelden aan de Golf van Oman met opzet als doelwit van hun drones en raketten.
De daarvan afkomstige olietankers hoeven namelijk niet door de Straat van Hormuz te varen.
Hoe belangrijk is de Straat van Hormuz?
Op het smalste punt is de Straat van Hormuz 40 kilometer breed.
De Amerikanen staan er hier vrijwel alleen voor. Vliegdekschip USS Abraham Lincoln in de Arabische Zee/Golf van Oman nabij de zeestraat is het centrum van Amerikaanse operaties.
De meeste Europese NAVO-schepen liggen op dit moment niet bij de Straat van Hormuz, maar in de oostelijke Middellandse Zee rond Cyprus.
De oostelijke Middellandse Zee is ook een staging area voor operaties verder oostwaarts. Vanaf daar kunnen de schepen relatief snel naar Golf van Oman en de Perzische Golf.
Frankrijk stuurt schepen naar Straat van Hormuz
De Fransen hebben vliegdekschip Charles de Gaulle en een dozijn oorlogsschepen gestuurd die commerciële scheepvaart moeten beschermen en escorteren.
De Fransen worden ondersteund door het Nederlandse luchtverdedigings- en commandofregat Zr.Ms. Evertsen. Uit het Verenigd Koninkrijk komt het luchtverdedigingsschip HMS Dragon.
Frankrijk en partners zijn bezig met voorbereidingen voor een internationale escortemissie voor commerciële schepen door de Straat van Hormuz. Maar die missie zou pas beginnen nadat de zwaarste fase van de oorlog voorbij is. Daarom liggen de meeste schepen nog niet in de Golf.
Trump waarschuwt NAVO
In een interview met de Financial Times waarschuwde Trump voor een ‘zeer slechte toekomst’ voor de NAVO als het bondgenootschap niet bijdraagt aan operaties in verband met de oorlog met Iran.
Europese ministers van Buitenlandse Zaken, bijeen in Brussel, reageerden schouderophalend. ‘Het lijkt mij niet dat de NAVO een besluit heeft genomen of dat zij de verantwoordelijkheid voor de Straat van Hormuz op zich kan nemen.
‘Als dat het geval was, zouden de NAVO-organen daar wel voor zorgen,’ zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul bij aankomst bij de Raad Buitenlandse Zaken van de EU.
Wat gaat de EU doen in Iran?
De ministers spreken wel over Hormuz op maandag 16 maart. Volgens EU-buitenlandchef Kaja Kallas bekijken zij wat er mogelijk is om de scheepvaart door de Straat weer op gang te brengen. De EU heeft hier ook contact over met de Verenigde Staten.
Volgens Kallas wordt er op verschillende niveaus overlegd met Amerikaanse collega’s en is de situatie in de regio ‘zeer volatiel’. Ze benadrukte dat de kwestie formeel buiten het werkgebied van de NAVO valt. ‘Er liggen geen NAVO-landen in de Straat van Hormuz.’
De EU is ‘niet zo afhankelijk van brandstofleveringen, zowel gas als olie, uit dat gebied, dus we hebben geen veiligheidsprobleem, maar een prijsprobleem,’ zei EU-commissaris voor Energie Dan Jørgensen vanochtend. Zo’n 10 tot 15 procent van de Europese olie-import komt uit de Golf en gaat via Hormuz.
Welke kaarten kan Iran nog spelen?
De Iraniërs hebben nog een troef. Een Iraanse functionaris zou aan de Amerikaanse zender CNN hebben verteld dat zijn land een strategie overweegt waarbij er wel tankers door de Straat van Hormuz mogen varen, maar alleen als de lading is betaald in Chinese yuan.
Dat is een manier om het petrodollarsysteem (olie wordt afgerekend in Amerikaanse dollars) deels uit te schakelen. Als Iran doorzet, kan het prestige van de dollar een tik krijgen.
Het kan leiden tot een situatie waarin landen die bereid zijn om te betalen in de Chinese munt wel goedkope olie krijgen uit Iran en misschien ook uit andere landen aan de Perzische Golf.
Straat van Hormuz blijft gesloten
Voor landen die dat niet willen, blijft de Straat van Hormuz gesloten, met hogere prijzen tot gevolg. De dreigende energieprijzencrisis kan daardoor een uitsluitend westers probleem worden.
Dat zou ook het argument uit handen slaan waarmee Trump China in zijn kamp wil trekken. De Amerikaanse president zei tegen de Financial Times dat hij zijn topontmoeting met de Chinese president Xi Jinping later deze maand mogelijk zou uitstellen, als Peking niet bereid is om te helpen de cruciale waterweg weer bevaarbaar te maken.
‘Het is niet meer dan logisch dat degenen die baat hebben bij de zeestraat, helpen ervoor te zorgen dat er daar niets ernstigs gebeurt,’ zei Trump.