De feiten: Kabinet wil Iraans elitekorps op de Europese terreurlijst
Bronnen: Sven op 1, De Volkskrant. EW, NU.nl,Nederland moet zich inspannen om de Islamitische Revolutionaire Garde (IRG) – het elitekorps van de ayatollahs – op de Europese terreurlijst te krijgen. Dat zei minister van Buitenlandse Zaken David van Weel (VVD) op maandag 12 januari in het radioprogramma Sven op 1. Later zei de minister dit ook op X.
Ook D66-leider Rob Jetten en VVD-leider Dilan Yeşilgöz namen dit standpunt in. Op dinsdag 13 januari diende Kamerlid Don Ceder (CU) een motie in om de IRG op de Europese terreurlijst te plaatsen.
Al jaren discussie over de Islamitische Revolutionaire Garde
Om de zoveel tijd krijgt de wereld beelden te zien van hoe de Islamitische Revolutionaire Garde Iraanse burgers onderdrukt, terroriseert en vermoordt.
De vorige keer dat dit op grote schaal gebeurde was na de dood van Mahsa Amini: een 22-jarige vrouw die werd gearresteerd omdat ze haar hoofddoek niet volgens voorschriften (‘onzedelijk’) zou hebben gedragen. Vervolgens werd ze op het politiebureau in coma geslagen. Twee dagen later was Mahsa Amini dood.
Hevige protesten volgden in Iran. Net als nu laaide de discussie op over de IRG. Volgens politici uit verschillende Europese landen – waaronder Nederland – hoorde het elitekorps van de Ayatollahs destijds al op de Europese terreurlijst.
Meerdere landen zetten IRG al op terreurlijst
De Verenigde Staten, Canada, Bahrein en Saudi-Arabië deden het al. Tijdens zijn eerste termijn (2017-2021) bestempelde de Amerikaanse president Donald Trump de IRG al als Foreign Terrorist Organization.
Door de IRG die status te geven wordt het eenvoudiger om het Iraanse regime sancties op te leggen. Amerikaanse staatsburgers die betrapt worden op ‘materiële steun’ – een zeer breed begrip in de Amerikaanse wetgeving – kunnen een gevangenisstraf van vijftien jaar krijgen.
Getreuzel, maar ook draagvlak in Europa
Het is niet alsof er geen draagvlak is in Europa om de IRG op de terreurlijst te plaatsen. In talrijke landen werden hier moties voor ingediend.
In Nederland haalde een motie een meerderheid, kort na het uitbreken van de protesten naar aanleiding van de dood van Mahsa Amini. En ook in het Europees Parlement en de Raad van Europa was de IRG meermaals onderwerp van discussie.
Wie zegt wat over de Islamitische Revolutionaire Garde?
Bronnen: Sven op 1, X, The Times- David van Weel, minister van Buitenlandse Zaken (VVD) in radioprogramma Sven op 1: ‘Ja, dat [inzetten om de IGR op de Europese terreurlijst te krijgen] gaan we zeker doen. We gaan een nieuwe poging wagen. We gaan breder inzetten op sancties voor mensen die de mensenrechten hebben geschonden.’
- Het statement van David van Weel, minister van Buitenlandse Zaken (VVD) op X: ‘De EU moet de Islamitische Revolutionaire Garde op de terreurlijst zetten.’
- D66-leider Rob Jetten op X: ‘Staatsterreur tegen moedige mensen die niets anders willen dan vrij kunnen leven. De EU moet de Iraanse Revolutionaire Garde op de terreurlijst zetten. Laat ons land daarin het voortouw nemen.’
- VVD-leider Dilan Yeşilgöz op X: ‘Moedig hoe de mensen in Iran dag in dag uit opstaan tegen een regime dat hen onderdrukt. Het brute geweld mag niet onbestraft blijven. De Iraanse bevolking verdient de steun van de internationale gemeenschap. De Iraanse Revolutionaire Garde moet zo snel mogelijk op de EU-terreurlijst geplaatst worden.’
- Kamerlid Don Ceder (ChristenUnie) op X: ‘De afgelopen jaren heb ik meerdere moties ingediend om de IRG op de EU-terrorismelijst te krijgen. Allemaal aangenomen door de Kamer. Allemaal geblokkeerd door de EU lidstaten.’
- De Britse premier Keir Starmer veroordeelt het geweld van de IRG, maar noemt in The Times een poging om de IRG op de terreurlijst te plaatsen een symbolische: ‘Alleen maar bedoeld om ons beter te voelen over onszelf.’
- De Britse minister van Transport, Heidi Alexander, ook in The Times: ‘Wij hebben de onafhankelijke toezichthouder op terrorisme gevraagd te onderzoeken welke bevoegdheden de regering heeft om organisaties te verbieden die door andere staten worden gesteund. Daarbij constateerde hij hiaten in de wetgeving, en wij zullen daarop actie ondernemen.’
EW's visie: De Revolutionaire Garde had allang op de terreurlijst kunnen staan
Door: Nard Lodewijk, redacteur Defensie en Nationale VeiligheidOndanks verschillende pogingen van het Europees Parlement – zoals bijvoorbeeld in januari 2023 – lukte het niet om de IRG officieel als terroristisch aan te merken. ‘Zoiets kan niet besloten worden zonder uitspraak van de rechtbank. Je kunt niet zeggen dat je iemand als terrorist beschouwt omdat je iemand niet mag,’ zei Josep Borrell, EU-buitenlandchef van 2019 tot 2024.
Toch bleef het Europees Parlement stug volhouden – in 2024 werd nog een poging gedaan, maar wederom zonder succes. Dat de IRG niet op de Europese terreurlijst staat, wil overigens niet zeggen dat de EU helemaal niets doet. Verschillende kopstukken van de IRG kregen bijvoorbeeld een Europees inreisverbod.
Rechterlijke uitspraak niet enige criterium voor terreurlijst
De bewering van Borrell dat plaatsing op de EU-terreurlijst alleen mogelijk is na een rechterlijke uitspraak, lijkt tegenstrijdig met Europese wetgeving. Volgens EU-regels (punt 4) kan een organisatie daar ook op worden geplaatst op basis van besluiten van ‘bevoegde autoriteiten, onderzoeken en ernstige aanwijzingen’. In het geval van de Islamitische Revolutionaire Garde zijn die er in overvloed.
Maar blijkbaar slaagt de Europese Unie er niet in om een ‘bevoegde autoriteit’ aan te wijzen, zo blijkt uit een motie uit 2023 van VVD, CDA, en ChristenUnie. De vraag is of het niet te ingewikkeld wordt gemaakt, aangezien er binnen de Europese Unie genoeg expertise is op het gebied van terrorisme. Bijvoorbeeld bij veiligheidsdiensten van lidstaten zelf.
Zeer complex via de rechterlijke macht
Overigens is het ook zo dat in de verordening over de Europese terreurlijst letterlijk staat dat de Raad zelf de lijst kan vaststellen en wijzigen: ‘De Raad stelt de lijst vast van personen, groepen en entiteiten waarop deze verordening van toepassing is (…).’ In juli 2024 plaatste de Europese Raad de extreem-rechtse organisatie The Base eigenhandig op de terreurlijst.
Het zou arbitrair zijn, als er eerst een rechterlijke uitspraak in een Europese lidstaat zou moeten zijn, voor een organisatie die – gezien de huidige lijst – veelal elders in de wereld actief is, op de Europese terreurlijst kan worden geplaatst.
IRG op terreurlijst via VN-veiligheidsraad
Dat stellen VVD, CDA, en ChristenUnie ook in de motie uit oktober 2023: ‘Europese rechterlijke instanties hebben vaak geen jurisdictie over terreurdaden in derde landen en dictaturen vervolgen hun eigen staatsgesponsorde terrorisme niet.’ Met andere woorden: die route veronderstelt een complexe en nauwelijks uitvoerbare vervolgingspraktijk.
Een andere manier om de IRG op de Europese terreurlijst te krijgen is via de VN-Veiligheidsraad, zoals destijds ook gebeurde met Al-Qaida en Islamitische Staat.
Verdere verdieping: IRG is diepgeworteld in de Iraanse samenleving
Bronnen: Time, AlmaNu het Iraanse volk weer probeert de islamitische dictatuur omver te werpen, slaat de IRG terug. Er wordt gesproken van honderden tot misschien wel duizenden doden. Omdat er nauwelijks onafhankelijke journalisten actief (kunnen) zijn in Iran, is het moeilijk om de cijfers te verifiëren.
De hoofdtaak van de Iraanse Revolutionaire Garde is de bescherming van het ayatollah-regime in Iran, dat tijdens de Islamitische Revolutie van 1979 aan de macht kwam. De IRG is sindsdien diepgeworteld in de Iraanse samenleving.
Het elitekorps bestaat uit verschillende afdelingen. Een daarvan is Quds Force, dat fungeert als de geheime dienst van de IRG. Deze eenheid staat bij veiligheidsdiensten wereldwijd bekend als de aanjager en financier van talrijke terroristische organisaties, zoals Hamas, Hezbollah, Palestijnse Islamitische Jihad, en de Houthi’s.
Vrijwilligersleger, zedenpolitie én economische grootmacht
Een andere tak van de IRG is de Basij – het paramilitaire vrijwilligersleger, en daarmee veruit de grootste eenheid binnen het elitekorps. De omvang van de Basij wordt geschat op ruim twintig miljoen vrijwilligers. De eenheid is voor een groot deel verantwoordelijk voor het onderwijs in Iran. Daarnaast treedt het vrijwilligersleger ook op als de moraal- en zedenpolitie en als gewapende knokploegen tijdens protesten.
Ook beschikt de IRG over een machtige economische tak. Zo is staatsbedrijf Khatam-al Anbiya Construction – verantwoordelijk voor enorme infrastructurele projecten als gas- en oliewinning – in handen de IRG, en dus van de ayatollahs.