Jarenlang slikte Fed-voorzitter Powell de aanvallen van president Trump. Nu spreekt hij openlijk van intimidatie. ‘Powell heeft groot gelijk,’ zegt voormalig DNB-directeur Lex Hoogduin.
De aanvallen op de Amerikaanse centrale bank (Fed) hebben een nieuw dieptepunt bereikt. De Federal Reserve en voorzitter Jerome Powell zijn gedagvaard, wegens eerdere uitspraken over verbouwingskosten. Volgens Powell is de aanklacht de zoveelste poging om de Fed onder controle van het Witte Huis te brengen.
Lex Hoogduin (69) is econoom en voormalig directeur bij De Nederlandsche Bank, waar hij jarenlang van dichtbij zag hoe essentieel de onafhankelijkheid van een centrale bank is voor vertrouwen in het geldstelsel en de financiële stabiliteit van een land. Vanuit die ervaring volgt hij met bijzondere belangstelling de toenemende politieke druk op Powell en de Federal Reserve in de Verenigde Staten.
Jarenlang reageerde Fed-voorzitter Jerome Powell op de aanvallen van president Trump op een manier die escalatie meestal voorkwam. Maar zondagavond haalde hij flink uit in een videoboodschap. Powell zei voor het eerst expliciet dat de onafhankelijkheid van ’s werelds belangrijkste centrale bank in gevaar is. Heeft hij gelijk?
‘Ja, Powell heeft gelijk. Maandagochtend moest ik mijzelf even in mijn arm knijpen om te kijken of dit bericht echt waar was. Powell wordt strafrechtelijk vervolgd omdat hij in een hoorzitting meineed gepleegd zou hebben. Trump zegt van niets te weten, dat is wel heel doorzichtig. Dit is in de Verenigde Staten echt nog nooit vertoond.
‘Het is wel gebruikelijk dat er druk wordt uitgeoefend, maar dat de rechter wordt ingeschakeld heb ik nog nooit meegemaakt. Trump wil de macht van de Federal Reserve breken en de rente (die nu op zo’n 3,6 procent staat, red.) naar 1 procent brengen om de economie aan te zwengelen.’
Wat voor gevolgen heeft deze bullebakactie voor de financiële markten?
‘Een onafhankelijke centrale bank is de beste manier om een stabiele economie te waarborgen. Als daar een streep door gaat… De rechtszaak zelf zal niet meteen tot een grote correctie leiden. Maar er is een forse kans dat op de langere termijn rentes juist gaan stijgen. Dat gebeurt nu al.
‘Dat komt doordat men al wat langer wantrouwig is. De dollar kan onder druk komen te staan. Dat is uiteindelijk ook slecht voor wat toch de reservemunt is van de wereld. Je ziet dat goud een recordwaarde heeft, de zilverprijs stijgt. Allemaal tekenen van afbrokkelend vertrouwen.’
Wat betekent deze actie voor ons in Europa?
‘Moeilijk te zeggen. Op termijn kunnen rentes hier ook gaan oplopen, net als in de Verenigde Staten. Of Europa wordt een safe haven – een veilige haven – en dan komt geld dat in de Verenigde Staten is belegd, onze kant op.
‘Het is sowieso slecht nieuws voor de internationale samenwerking in het Internationaal Monetair Fonds en de BIS (Bank for International Settlements, die in 1930 werd opgericht om wereldwijd de monetaire en financiële stabiliteit te bevorderen, red.).’
Dat de centrale bank in de Verenigde Staten gedagvaard wordt, laat zien hoe hard Trump inbeukt op de Amerikaanse instituties. Het is voor het eerst dat Powell, die nooit in het openbaar een kwaad woord over Trump heeft gezegd, zegt waar het op staat. Nu is het openlijk oorlog tussen regering en Federal Reserve?
‘Powell heeft zoveel over zich heen gekregen. Maar hij heeft in het hele proces zijn rug recht gehouden en zich op de vlakte gehouden. Complimenten daarvoor. Hij heeft groot gelijk om openbaar te maken dat hij is aangeklaagd. Powell moest ook wel. De belangen zijn eenvoudigweg te groot. Dit soort gedrag zie je in landen als Turkije, Zimbabwe en Argentinië, maar niet in een ordelijke rechtstaat.’
Hier in Europa is de situatie wezenlijk anders, maar ik ben wel bezorgd over de onafhankelijkheid van de ECB
Kunt u zich voorstellen dat zoiets in Europa zou kunnen gebeuren?
‘De onafhankelijkheid van centrale banken bestaat op zich nog niet zo lang. De Federal Reserve bestaat pas sinds 1913. Ook in Europa wordt wel druk uitgevoerd, hoor. Dat hoort erbij.
‘Klassiek voorbeeld is toen Wim Duisenberg net begon bij de Europese Centrale Bank (ECB). Eind jaren negentig riep in de minister van Financiën in Duitsland , Oscar Lafontaine, publiekelijk op dat de rente verlaagd moest worden.
‘Duisenberg zei altijd: ‘‘Centrale bankiers zijn net slagroom. Hoe harder je erin roert, des te harder het wordt.’’ Dat is de kunst hè, de politieke druk weerstaan en je eigen koers varen. We zien het nu ook weer, in een wat mildere vorm: president Macron van Frankrijk roept al een tijdje dat het mandaat van de ECB niet meer van deze tijd is en dat het meer over groei en werkgelegenheid moet gaan.
‘Hier in Europa is de situatie wezenlijk anders, maar ik ben wel bezorgd over de onafhankelijkheid van de ECB. Nogal wat ECB-bestuursraadleden hebben een politieke achtergrond, kijk maar naar Christine Lagarde.
‘De ECB bemoeit zich met allerlei zaken ver van het mandaat – namelijk inflatie in toom houden – zoals bijvoorbeeld actief klimaatbeleid voeren. Lagarde profileert zich als een politiek leider, maar een bankpresident moet juist saai en op de achtergrond zijn.’
Denkt u dat de beurzen een flinke daling gaan laten zien?
‘Ik zie niet dat het op korte termijn ontspoort. Maar als de rente naar lage niveaus gaat, dan reageert de obligatiemarkt. Als de obligatiehandelaren overheidsbeleid niet meer vertrouwen, dan zullen ze hun obligaties verkopen.
‘Dan daalt de koers en stijgt de kapitaalmarktrente. Dan wordt de hoge Amerikaanse overheidsschuld onhoudbaar en moet de overheid bakzeil halen. Dit hele plan kan voor Trump niet goed aflopen. Laten we hopen dat de obligatiemarkten en het Congres hem stoppen.’