De feiten: Friese leerlingen moeten de taal leren en begrijpen
Bron: Provinciale Staten van FryslânHet vak Fries wordt verplicht op scholen in Friesland. Nu is het nog een keuzevak, maar dat gaat veranderen.
De Provinciale Staten van Fryslân hebben in overleg met onderwijskoepels en scholen nieuwe kerndoelen vastgesteld voor het primair en voortgezet onderwijs.
Alle leerlingen moeten het Fries ‘actief gebruiken’.
Dit curriculum gaat al in op 1 augustus 2026, maar scholen hebben tot het schooljaar 2030-2031 de tijd om het een plek te geven in het lesprogramma.
Friese taal: sinds 1956 officiële rijkstaal
Het Fries geldt sinds 1956 naast het Nederlands als officiële rijkstaal en is wettelijk erkend. Onder meer in de rechtbank hebben Friese burgers het recht Fries te spreken.
Plaatsnamen worden in zowel het Nederlands als in het Fries vermeld.
De scholen moeten in het nieuwe lesprogramma aan verscheidene doelen voldoen. Er wordt verwacht dat er een rijke Friestalige taal- en leeromgeving is en dat de leerling de taal begrijpt.
Als gevolg daarvan zouden leerlingen de taal bewust gebruiken en zich in de taal kunnen uiten.
Ten slotte hopen de Provinciale Staten dat leerlingen deelnemer worden van de cultuur van Friesland en het erfgoed verkennen.
Gebruik van Friese taal stijgt
Het actieve gebruik van het Fries is de afgelopen jaren gestegen. Een onderzoek van Geert Driessen, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen, laat zien dat in 2014 er in 33 procent van de Friese gezinnen Fries werd gesproken.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek meldt dat het in 2025 in 42 procent van de gezinnen wordt gesproken.
Ook uit cijfers van het Fryske Akademy en Planbureau Fryslân blijkt dat er een groeiende populariteit van het Fries is. In 2025 kunnen meer Friezen de taal verstaan, lezen en schrijven dan in 2018. Wel is de spreekvaardigheid van het Fries in die periode afgenomen met 5 procent.
Wie zegt wat over de nieuwe kerndoelen?
Bron: Omrop Fryslân, RTV NOF, Kurrikulum.frl- ‘Met de nieuwe kerndoelen krijgen alle kinderen in Fryslân de kans om meertalig op te groeien. Dit steunt de algemene ontwikkeling van leerlingen en zorgt ervoor dat alle kinderen optimaal mee kunnen doen in de tweetalige Friese samenleving,’ zei gedeputeerde Eke Folkerts.
- ‘Ik vind het heel jammer dat ik vroeger nooit Fries op school heb gehad,’ zei BBB-Statenlid Froukje de Jong bij de stemming over de kerndoelen.
- ‘Je ziet dat het heel goed werkt, dat het heel goed is uitgewerkt en dat het hier ook al is uitgeprobeerd,’ zei oud-staatssecretaris van OCW Koen Becking (VVD) over de kerndoelen tijdens zijn bezoek aan de drietalige (Fries, Nederlands en Engels) school ’t Holdersnêst in Harkema.
EW's visie: Verbied Fries als verplicht vak
Bron: Gerlof Leistra, redacteur EWDat Fries op scholen in Friesland een verplicht vak wordt, is geen goed idee. Nederlands is de voertaal in ons land en moet op scholen de hoogste prioriteit krijgen. Ook in Friesland.
Het is belangrijker dat Friese leerlingen het Nederlands goed beheersen dan dat ze Fries kunnen spreken en schrijven.
Fries verplichten is vragen om problemen
Uiteraard moeten ouders zelf weten of ze thuis Fries praten en hun kinderen die taal spelenderwijs leren. Overigens geldt de verplichting niet voor scholen in de gemeenten Ameland, Schiermonnikoog, Terschelling, Vlieland en Weststellingwerf.
Voor veel leerlingen zal het een onmogelijke opgave zijn om goed Fries te leren. Lang niet alle kinderen worden Friestalig opgevoed. Dat geldt zeker voor kinderen van ouders die tijdelijk in Friesland werken of van wie één van beiden van elders komt.
En wat doe je met kinderen van asielzoekers? Moeten die naast hun eigen taal straks twéé nieuwe talen leren?
Fries hoort thuis als keuzevak
Spreken en schrijven zijn in het Fries ook nog eens twee volstrekt verschillende dingen. Veel Friezen spreken Fries – zij het dat mensen uit de steden vaak heel anders Fries praten dan die van het platteland.
Elke streek heeft zijn eigen Friese dialect. Foutloos Fries schrijven is sowieso een ander verhaal. Overigens zijn er niet eens genoeg docenten om het vak te geven en die leid je ook niet binnen een paar jaar op.
Friese taal als verplicht vak: onderwijsministers moeten dit tegenhouden
Prima om Fries als keuzevak te onderwijzen en de mogelijkheid te bieden er eindexamen in te doen. Maar laat het daar bij.
Er zijn voldoende andere mogelijkheden om het Fries levend te houden. Bijvoorbeeld door de uitgave van boeken in het Fries te subsidiëren en Friestalige festivals te organiseren.
Om te voorkomen dat het op scholen een in rotsoai (janboel) wordt, moeten de nieuwe bewindslieden op Onderwijs hier een stokje voor steken. Oars wurdt it neat (anders wordt het niets).