Stemhulpen spelen een grote rol in de totstandkoming van iemands stem bij verkiezingen. De meestgebruikte stemhulp is die van ProDemos in samenwerking met DPG Media: de StemWijzer. EW vroeg de gegevens op en stuitte op een onverwachte uitkomst.
De data laten zien welke thema’s het meeste voorkomen in de stemhulpen van ProDemos. Dit jaar maakt ProDemos de StemWijzer samen met mediabedrijf DPG, dat onder meer een aantal lokale media onder haar hoede heeft.
Onder elk thema vallen subvragen. Per thema is niet bij elke gemeente hetzelfde bevraagd.
In de ene gemeente kan het thema ‘handhavers’ gaan over het aantal handhavers op straat, maar in de andere gemeente kan het gaan over het dragen van een wapenstok door een handhaver.
Onderstaand vindt u de tabel met de vijftig belangrijkste thema’s.
| Thema (1 t/m 25) | Aantal gemeenten waar het thema in de StemWijzer zit | Thema (26 t/m 50) | Aantal gemeenten waar het thema in de StemWijzer zit |
| Cameratoezicht | 202 | Toegankelijkheid gebouwen | 86 |
| Handhavers | 195 | Contributie sport | 86 |
| Referenda | 193 | Boerencampings | 85 |
| Tegenprestatie voor uitkering | 178 | Houtstook | 85 |
| Zorgkeuze | 173 | Toeristenbelasting | 84 |
| Armoedebestrijding | 159 | Woonflats | 84 |
| Voorrang voor vluchtelingen | 154 | Jeugdzorg | 84 |
| Elektrische laadpalen | 145 | Lokale media | 82 |
| Snelheid auto’s | 140 | Schoolzwemmen | 82 |
| Vuurwerk | 124 | Grofvuil | 81 |
| Duurzame energie | 123 | Sportverenigingen | 77 |
| Belasting op gebouwen | 118 | Coffeeshops | 72 |
| Sociale huurwoningen | 117 | Geweld tegen vrouwen | 70 |
| Asielzoekerscentrum | 112 | Distributiecentra | 65 |
| Zonnepanelen op landbouwgrond | 111 | Autovrij | 64 |
| Muziekles | 109 | Streektaal | 60 |
| Bedrijventerreinen | 107 | Hondenbelasting | 60 |
| Burgemeester en college | 103 | Voorrang huisvesting | 57 |
| Vakantiewoningen | 97 | Festivalgeluid | 52 |
| Kwijtschelding stoppen | 96 | Starterslening | 49 |
| Woningbouw | 96 | Milieustraat | 48 |
| Meer parkeerplaatsen | 94 | Beheer door burgers | 46 |
| Verkamering | 93 | Koopzondagen | 46 |
| Huisvesting buitenlandse werknemers | 91 | Windmolens | 42 |
| Bouwen op landbouwgrond | 87 | Buurtcentra | 41 |
Cameratoezicht belangrijk thema bij gemeenteraadsverkiezingen 2026
Het meest bevraagde thema is ‘cameratoezicht’. De discussie rondom het ophangen van camera’s in publieke ruimten is fel. Voorstanders denken dat het de veiligheid bevordert: criminaliteit wordt direct geregistreerd, en daders zijn makkelijker terug te vinden.
Tegenstanders maken zich zorgen over de schending van privacy. Burgers kunnen in publieke ruimten op de voet worden gevolgd, en camera’s kunnen worden gehackt. Dat laatste is ook een grote zorg door toenemende dreiging uit het buitenland.
In het verlengde daarvan staat het thema ‘handhavers’ op nummer twee. Kortom, veiligheid is een groot discussiepunt bij de StemWijzer.
Asiel lijkt minder belangrijk thema te worden bij gemeenteraadsverkiezingen 2026
‘Asiel’ was afgelopen landelijke verkiezingen een belangrijk thema voor kiezers, maar is in deze StemWijzer minder prominent.
Gemeenten hebben weinig gezag over het opvangen van asielzoekers. Wel kan een gemeente bepalen waar een asielzoekerscentrum komt, of het één groot centrum wordt of meerdere kleine, en of het extra asielzoekers opvangt.
De afgelopen bestuursperiode hadden gemeenten hun handen vol aan asiel. Er was onduidelijkheid of de Spreidingswet (die asielzoekers evenredig verdeelt over gemeenten) doorgang vond.
Ondertussen werd er in veel gemeente fel gedemonstreerd, soms gepaard met geweldpleging, intimidatie van raadsleden en verstoringen van gemeenteraden.
Wonen
Een belangrijk thema bij de landelijke verkiezingen in oktober was woningbouw. Dat staat als afzonderlijk thema niet boven in de lijst van ProDemos, maar als je alle subthema’s bij elkaar optelt die over wonen gaan, is het wel het meest voorkomende onderwerp.
GroenLinks-PvdA lijkt volgens een peiling van Ipsos I&O van alle landelijke partijen de meeste stemmen te krijgen. Partijleider Jesse Klaver gaf vrijdag 13 maart aan dat woningbouw het belangrijkste thema is voor de partij.
Zorg
Gemeenten hebben veel invloed op de toegankelijkheid van zorg. Wat het belangrijkste zorgthema is, valt terug te zien in de stemhulp. Het wordt in vier verschillende thema’s bevraagd.
Gemeenten hebben een zorgplicht, en die gaat van jeugdzorg tot schuldhulpverlening. De afgelopen jaren werden de wachtlijsten voor bijvoorbeeld jeugdzorg groter, en de kosten voor gemeenten namen toe. Tegelijkertijd krijgen gemeenten minder geld om te voorzien in de zorgvraag.
Lokale thema’s bij gemeenteraadsverkiezingen 2026
Er zijn ook een aantal thema’s die bij landelijke verkiezingen weinig spelen, maar lokaal belangrijk zijn. Muziekles krijgt een prominente plek in de stemhulp. Ook gaat het in veel stemhulpmiddelen over boerencampings, koopzondagen en buurtcentra.
Streektaal kreeg de laatste weken meer aandacht in de media en staat in zestig gemeenten in de StemWijzer.
Onlangs besloot de provincie Friesland Fries als taal op scholen te verplichten. Ook in bijvoorbeeld de regio Salland (in Overijssel) speelt streektaal een grote rol.
De StemWijzer wordt uitgebracht in samenwerking met ProDemos, die de thema’s voorlegt bij deelnemende partijen.
De selectie van onderwerpen is niet per definitie een uitwerking van de opinie van stemgerechtigden, maar een inschatting van ProDemos op basis van verkiezingsprogramma’s en de actualiteit.