Afgelopen jaren daalde het vertrouwen in de landelijke politiek naar een dieptepunt. Lokale partijen daarentegen kunnen op steeds meer lof rekenen. In zo’n vijftien jaar verdubbelde hun aandeel bijna in de gemeenteraden. De macht van lokale partijen met cijfers uitgelegd.
Lokale partijen staan zich erop voor in de haarvaten van de samenleving te zitten: actief in het verenigingsleven, blijvend in contact met mensen op straat en met een campagne die niet pas drie weken voor de verkiezingen begint, maar non-stop doorgaat.
Dat zij geen gelikte reclamespotjes hebben en geen grote tv-debatten voeren, lijkt de kiezer dan ook weinig uit te maken. Die ziet lokale fracties niet meer als onbekende nieuwkomers, maar als toegankelijke buurtgenoten.
Populariteit lokale partijen per provincie
Dat lokale partijen alleen populair zijn buiten de Randstad, is een mythe. In elke provincie wordt het meest gestemd op lokale partijen.
Je kan jouw keuzes op elk moment wijzigen door onderaan de site op "Cookie-instellingen" te klikken."
In Zuid-Holland stemt ongeveer eenderde van de kiezers op een lokale partij.
In Limburg is dat zelfs bijna de helft. In Groningen relatief het minst, maar lokale partijen konden er in 2022 nog altijd rekenen op ruim eenvijfde van de stemmen.
Populariteit lokale partijen neemt toe ten koste van landelijke
Over heel Nederland gemeten zijn lokale partijen samen ook het grootst, en deze groei nam de afgelopen verkiezingen steeds verder toe.
Samen, want: lokale partijen vormen in de praktijk niet één linie. Er zijn – net als bij landelijke partijen – progressieve, conservatieve, linkse en rechtse lokale partijen.
Je kan jouw keuzes op elk moment wijzigen door onderaan de site op "Cookie-instellingen" te klikken."
Maar meestal laat een lokale partij zich niet duiden in de traditionele kenmerken van het politieke spectrum. Het gaat ze meer om de manier van politiek bedrijven: deze is vaak directer en persoonlijker.
Ook is er vaker geen partij-ideaal of dichtgetimmerd coalitieplan. De partijplannen bewegen mee met wat de inwoner van de raad verwacht.
Dat maakt het lastiger voor andere partijen om te besturen met zulke lokale partijen. Zonder consistent beleid of een visie wordt een meerjarenplan ingewikkeld. Voor landelijke partijen met bestuurlijke verantwoordelijkheid geldt: regeren is vooruitzien.
Maar als een lokale partij wél in de coalitie belandt, en haar stempel weet te drukken op het beleid, kan ze rekenen op lof. Als je de indruk weet te wekken dat je opkomt voor de belangen van je kiezers, en dat vertaalt in zichtbaar resultaat, heb je de succesformule te pakken.
Partijen met een absolute meerderheid in de gemeenteraad
De populariteit van lokale partijen neemt soms grootse vormen aan. In vier gemeenten – Barendrecht, Zeewolde, Hilvarenbeek en Reusel-De Mierden – had een lokale partij de absolute meerderheid.
Je kan jouw keuzes op elk moment wijzigen door onderaan de site op "Cookie-instellingen" te klikken."
Dit kan het gevolg zijn van een gebrek aan concurrentie, maar vaak worden lokale partijen persoonlijker en betrokkener gevonden door stemmers. Namen suggereren vaak dat de partij – in tegenstelling tot landelijke partijen – wél opkomt voor de burger, zoals het woord ‘belang’ in de naam.
Lees ook | Ombudspolitiek is voor lokale Zwolse partij Swollwacht gewoonte, maar succes is niet gegarandeerd
Lokale partijen varen wel bij stevige oppositie, met een positieve, constructieve grondhouding. Echt voor Barendrecht werd als grootste partij uitgesloten in de coalitieonderhandelingen, maar in 2022 besloot de partij een positieve campagne te voeren.
Met succes: ze haalden 20 van de 29 zetels. Volgens fractievoorzitter Lennart van der Linden was de Barendrechter klaar met de negatieve sfeer in de gemeenteraad.
Boeken lokale partijen op 18 maart weer succes?
Dat de groei van lokale partijen zich voortzet op 18 maart ligt in de lijn der verwachtingen.
De voorkeuren worden in de meeste gemeenten niet actief gepeild, maar in onder meer Den Haag wel: Richard de Mos’ lokale partij Hart voor Den Haag groeit verder. En met een historisch laag vertrouwen in landelijke politiek zien lokale partijen hun kans schoon.
Lees alles over de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 in ons liveblog en op onze dossierpagina.