De feiten: De formatie draait meer om de oppositie dan de coalitie
Bronnen: X, NOSHet is een opmerkelijke wending in de formatie. Deze week zijn de oppositiepartijen bijna belangrijker dan de coalitiepartijen die het nieuwe kabinet gaan vormen. D66, VVD en CDA nodigen de oppositie uit op de koffie. Dat is bedoeld om te verkennen hoeveel steun het aanstaande minderheidskabinet heeft.
Het kabinet moet namelijk voor elk voorstel steun vergaren bij de oppositiepartijen. De coalitie van de drie partijen telt slechts 66 Kamerzetels en heeft dus nooit een meerderheid in de Tweede Kamer.
Welke partijen gaan op de uitnodiging in?
De reacties op de vorming van het minderheidskabinet zijn wisselend. PVV-leider Geert Wilders sloeg de uitnodiging voor de koffie alvast af. De leider van de grootste oppositiepartij ‘werkt op geen enkele wijze mee aan de afbraak van Nederland,’ schreef hij op X. De elf andere oppositiepartijen gaan deze week wel het gesprek aan onder leiding van informateur Rianne Letschert (D66).
GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver gaat ook op de uitnodiging in, maar had even harde kritiek als Wilders. Hij noemde tegenover de NOS het minderheidskabinet een ‘risicovol experiment’ dat het land in onzekerheid stort.
Andere partijen reageerden enthousiaster. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker zal welwillend naar de plannen kijken, en 50PLUS-voorman Jan Struijs zag voor zijn partij ‘kansen’ om samen te werken met het aanstaande kabinet.
JA21-fractievoorzitter Joost Eerdmans gaf de drie formerende partijen een waarschuwing mee. Zij moeten ‘niet te snel op steun van JA21 rekenen’. Toch gaf Eerdmans aan ook een ‘open mind’ te hebben. ‘Er hoeft ook niemand een motie van wantrouwen te verwachten van JA21.’
Ministers van oppositiepartijen in het kabinet
CDA-leider Henri Bontenbal suggereerde dinsdagochtend 13 januari zelfs dat in het kabinet ook bewindspersonen van oppositiepartijen zouden kunnen stappen. Daarmee zouden die partijen zich meer aan het kabinet verbonden voelen. GroenLinks-PvdA reageerde direct dat zij daaraan niet wil meewerken. Het idee van Bontenbal was ook niet overlegd met de twee andere coalitiepartijen.
Als dat voorstel toch serieuzer wordt, zou het de formatie kunnen vertragen. Er moet dan langer met bereidwillige oppositiepartijen worden gesproken over de voorwaarden waarop zij bewindspersonen willen leveren. Dan zou een nieuw kabinet waarschijnlijk pas in de laatste week van februari op het bordes staan.
Als de drie partijen alleen zelf ministers leveren, dan kan een nieuwe kabinetsploeg al voor Valentijnsdag op het bordes staan. Het streven is nog altijd om op 30 januari een coalitieakkoord tussen D66, VVD en CDA in de steigers te hebben staan.
De week daarna zal Jetten als formateur zijn kabinetsploeg samenstellen. Als alles volgens planning verloopt, staat in de tweede week van februari, nog voor de krokusvakantie, het maken van de bordesfoto op de agenda.
Wat zeggen oppositiepartijen over het minderheidskabinet?
Bron: X- BBB-fractievoorzitter Caroline van der Plas wil ‘constructief’ zijn, ook al heeft zij ‘weinig vertrouwen’ in de slagingskans van een minderheidskabinet. Ook wil BBB geen steun geven aan bezuinigingen op de gezondheidszorg. ‘Het zijn altijd de zieken, de zwakken en de ouderen die dan kind van de rekening worden.’
- PVV-leider Geert Wilders haalde hard uit op X: ‘Ik ga dus ook géén koffie drinken met Jetten, Yesilgoz en Bontenbal. Dat alle andere fractievoorzitters dat wel doen moeten ze zelf weten maar de #PVV werkt op geen enkele wijze mee aan de afbraak van Nederland. Hoe korter Jetten premier is hoe beter!’
- 50PLUS’er Jan Struijs was benieuwd naar de verhouding van het minderheidskabinet tot de oppositie. ‘Je hebt namelijk een regering, een oppositie en een soort grijs gebied van samenwerkingsverbanden. Waar ga je elkaar vinden en hoe ga je om met afspraken die gemaakt worden?’
- Lidewij de Vos van Forum voor Democratie had een ‘hard hoofd’ in samenwerking met de aanstaande coalitie. Haar partij denkt niet op veel punten hetzelfde. ‘Waar die raakvlakken er wel zijn, blijven we gewoon in gesprek,’ zei De Vos.
EW's visie: Meer ruimte voor de oppositie is kans voor de democratie
Door: Victor Pak, redacteur PolitiekHet is een verleidelijke kans voor de oppositie in het parlement. Stuur het minderheidskabinet snel naar huis en neem revanche op de eigen teleurstellende verkiezingsuitslag van afgelopen oktober.
Nijd overheerst in Kamer, maatschappelijke problemen schuiven naar achtergrond
Zowel bij PVV als GroenLinks-PvdA zijn de wraakgevoelens groot. Beide partijen waren grote verliezers bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. PVV-leider Geert Wilders speculeert al openlijk over een snelle stembusgang, terwijl Jesse Klaver nog steeds baalt dat zijn linkse fusiepartij niet mocht aanschuiven bij de formatietafel, ondanks het grote verlies.
Het zou niemand verbazen als Wilders en Klaver toegeven aan hun revanchegevoelens. Het zou passen in de politiek die Den Haag al jaren kent. Onderlinge haat en nijd zijn daarin dominant, terwijl het aanpakken van de problemen van het land naar de achtergrond is verdreven. Het zorgt terecht voor teleurstelling en onvrede bij kiezers. Die mochten al drie keer in vijf jaar tijd een nieuwe Kamer kiezen, zonder dat er veel veranderde.
JA21 en CU zijn bereid tot constructief overleg
Een minderheidskabinet biedt een kans op verandering daarop. Voor oppositiepartijen ligt de macht voor het grijpen. Dat vraagt om een andere houding dan Wilders en Klaver tot nu toe laten zien. Zij kunnen een voorbeeld nemen aan JA21-leider Joost Eerdmans en ChristenUnie-voorvrouw Mirjam Bikker. Zij zijn bereid om in overleg te treden met het minderheidskabinet en wetsvoorstellen inhoudelijk te toetsen.
Die nuchtere houding is verstandig en past bij de Nederlandse democratie. Daarin heeft nooit één partij de macht. Overleg en compromissen vormen de basis van het bestuur. Met de komst van een minderheidskabinet ligt er nog meer ruimte voor de oppositie om zich daarin te mengen. Het zou verstandig zijn als zij daarvan gebruikmaakt