De feiten: Kamer aarzelt over oordeel na Amerikaanse gevangenneming Maduro
Met spoed kwam de Tweede Kamer bijeen nadat de Verenigde Staten dit weekend de Venezolaanse president Nicolás Maduro gevangennamen. Knetteren wilde het niet tijdens het debat van de Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken.
Minister David van Weel (VVD) bleef weg van een hard oordeel over de Amerikanen. Veel Tweede Kamerleden gaven aan dat er voor Europa te veel op het spel staat om een keihard oordeel te geven.
Ook stipten velen aan dat Maduro een wrede heerser was, maar dat de Amerikanen hem niet zomaar mochten afzetten. Nu dat toch was gebeurd, waren de Kamerleden vooral benieuwd naar Trumps toekomstplannen. Van Weel moest toegeven die nog niet te kennen.
Van Weel twijfelt aan rechtmatigheid Amerikaanse actie
De minister had wel gebeld met zijn Amerikaanse collega Marco Rubio. Die vertelde hem dat de Amerikanen uiteindelijk verkiezingen willen in Venezuela. De huidige machthebbers moeten daarvoor zorgen, ook al zijn dat veelal handlangers van Maduro.
De Verenigde Staten eisen wel van hen dat ze gevangengenomen oppositieleden vrijlaten en gewapende milities ontmantelen. Onduidelijk is nog of dat daadwerkelijk gebeurt.
Van Weel lette in het debat op zijn woorden. Hij schurkte aan tegen een veroordeling van het Amerikaanse optreden, maar zover kwam het niet. ‘Op basis van de informatie die ik nu heb, kan ik niet komen tot een definitief oordeel hoe dit in lijn kan zijn met het internationaal recht.’
Van Weel heeft ‘grote vraagtekens’. Maar hij vindt dat er eerst nóg een debat moet volgen, voor er een gezamenlijk Europees oordeel komt over het Amerikaanse optreden.
Van Weel: geen acuut gevaar voor Caribisch deel Koninkrijk
De minister nam de zorgen bij de Kamer weg dat er acuut gevaar is voor het Caribisch deel van het Nederlandse Koninkrijk. Curaçao ligt vlak bij Venezuela, maar ook Aruba en Bonaire ondervonden hinder van het Amerikaanse ingrijpen.
Plots was het luchtverkeer daar opgeschort. Volgens Van Weel hebben die landen in het Koninkrijk geen last meer van het Amerikaanse ingrijpen, en is er nauw contact om de situatie in de gaten te houden.
Kamer blijft voorzichtig over Groenland
Kamerleden spraken ook hun zorgen uit over Groenland, dat Donald Trump noemt als mogelijk volgend doelwit. De Amerikaanse president wil het eiland overnemen van Denemarken en sluit militair ingrijpen niet uit.
Van Weel onderstreepte dat Nederland aan de zijde staat van de Denen en hoopt dat de dreigementen zouden overwaaien. Mogelijk zou een gezamenlijke NAVO-missie in Groenland de veiligheid in het arctisch gebied versterken en de zorgen van de Amerikanen wegnemen.
Na 3 uur vergaderen constateerde de Kamer dat ze vooral haar zorgen heeft kunnen uiten tegen de minister. De bijeenkomst ‘had meer weg van een briefing dan een debat,’ zo concludeerde de buitenlandcommissie gezamenlijk.
EW’s visie: Kamer geconfronteerd met eigen onmacht
Door: Victor Pak, redacteur PolitiekDe Kamer, die al tijdens het kerstreces dolgraag over de situatie in Venezuela wilde debatteren, moest nu constateren dat Nederland slechts speelbal is in de onrustige geopolitieke wereld.
Ook minister Van Weel gaf daar blijk van. Zijn afkeuring van het Amerikaanse optreden klonk vooral tussen de regels door. Europa kan het zich niet veroorloven de Amerikanen van zich te vervreemden.
Europa balanceert tussen principes en VS
Maar gelijktijdig moet Europa ook het internationaal recht handhaven. Dat is een van de weinige zaken die enige bescherming biedt tegen een wereld waarin macht boven recht gaat. Want Europese landen hebben nauwelijks de militaire kracht om macht op het wereldtoneel op te eisen.
Zo moet Europa schipperen in de omgang met de Amerikanen zolang die de Europese veiligheid garanderen. Zeker voor een handelsland als Nederland staat veel op het spel. In een wereld zonder internationale regels is een klein land al snel slachtoffer van de wil van grotere landen. Tegelijk kan Nederland niet zonder de veiligheidsgaranties van de Amerikanen.
Europa moet standhouden ondanks druk van de VS
Toch betekent dat niet dat Europese landen direct een onderdanige houding aan moeten nemen zodra bullebak Trump tekeergaat. Europa is nog altijd een groot handelsblok waar de Amerikanen niet zomaar omheen kunnen.
Bovendien is het de moeite waard om te vechten voor het systeem dat de Europese landen na de oorlog samen met de Amerikanen hebben opgebouwd. Het gaf stabiliteit, veiligheid en welvaart aan beide kanten van de Atlantische Oceaan. Dat mag niet vergeten worden.
Wie zei wat tijdens het Kamerdebat?
- Hanneke van der Werf (D66) vreest voor het moment dat ‘recht wijkt voor macht’. Want dan ‘is geen mens en geen grens meer veilig’. Ze wil dat Nederland de aanval op Venezuela benoemt als een schending van het internationaal recht, die ‘gevaarlijke precedenten schept voor de toekomst van bijvoorbeeld de Baltische Staten of Taiwan’.
- Volgens Raymond de Roon (PVV) is het internationaal recht juist ‘een zeer gebrekig systeem’ dat bijvoorbeeld niets doet tegen potentaten als Maduro, maar ook de Russische president Vladimir Poetin en de ayatollahs in Iran. Volgens De Roon moet het kabinet zich ‘terughoudend opstellen’ en geen afstand nemen van de Verenigde Staten.
- Eric van der Burg (VVD) wees op de Europese afhankelijkheid van de Verenigde Staten. Die zorgt ervoor dat deze landen nu slechts ‘genadebrood’ kunnen eten in plaats van zelf sterk staan op het internationale toneel.
- Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) benadrukte dat het internationaal recht is geschonden. Hij zei dat de minister dat ‘volmondig’ moest erkennen.
- Derk Boswijk (CDA) haalde de Amerikaanse denker Reinhold Niebuhr aan: ‘Geschiedenis speelt zich nooit af in zwart-wit, maar in morele grijstinten.’ Dat is volgens Boswijk het ‘spanningsveld’ waarin Nederland zich bevindt. Volgens de CDA’er is ‘volwassen politiek nodig’, want ‘morele zuiverheid zonder macht is naïef. Maar macht zonder norm is gevaarlijk.’
- Michel Hoogeveen (JA21) oordeelde hard over het beleid van Maduro. ‘Het chavismo heeft Venezuela aan de rand van de afgrond gebracht.’ Maar hij had ook vragen over de volgende stappen van de Verenigde Staten. ‘In de internationale politiek schuilt een harde les. Het verwijderen van een regime of politiek leider is de eerste stap, maar wat daarna komt, is fundamenteel onzeker.’
- Christine Teunissen (Partij voor de Dieren) noemde Trump een ‘gevaarlijke autocraat’.
- Stephan van Baarle (DENK) zei dat de Verenigde Staten een ‘illegale oorlog’ was begonnen, net als in Irak. ‘Amerika pleegt misdaden om macht en olie.’